Die DA se jongste wetsontwerp, wat beoog om swart ekonomiese bemagtiging (SEB) te vervang met ’n behoeftegebaseerde verkrygingsmodel, het ’n golf van reaksie ontlok en ’n nasionale debat oor regstellende aksie, armoede en ekonomiese insluiting ontketen.
Die voorgestelde Wetsontwerp op Ekonomiese Insluiting vir Almal is op 20 Oktober 2025 bekendgemaak en het reeds verskeie politieke partye, burgerlike organisasies en ekonomiese rolspelers se reaksies uitgelok.
Die DA se wetsontwerp is in Dinsdag 21 Oktober se Staatskoerant gepubliseer. Dit beoog om die huidige verkrygingsmodel vir SEB te vervang met een wat “behoeftegebaseerd” eerder as rasgebaseerd is. Hulle voer aan dat “44 miljoen Suid-Afrikaners tot armoede verban is” as gevolg van die huidige ANC-beleid.
Volgens die DA is die wetsontwerp gemik op die vervanging van wat hulle beskryf as ’n “ondoeltreffende en korrupsiebevorderende” SEB-beleid met ’n stelsel wat armoede, vaardigheid en werklike bydrae tot ontwikkeling as maatstaf gebruik. Die party sê in ’n verklaring die huidige rasgebaseerde regstellende maatreëls slaag nie daarin om werklike ekonomiese insluiting te bewerkstellig nie, en dat dit tot dusver eerder elitevorming en politieke bevoordeling bevorder het.
🗞️ The DA's new Bill targets poverty and replaces BEE! The Economic Inclusion for All Bill promotes real empowerment that unlocks opportunities and delivers prosperity.
More details here: https://t.co/IGPvoGcTRz
BEE has failed, 44 million South Africans are trapped in poverty! pic.twitter.com/vhl8i8E0Ih
— Democratic Alliance (@Our_DA) October 20, 2025
Die DA se hoof van beleid, Mat Cuthbert, sê die publikasie van hierdie wetsontwerp is die eerste stap in die wetgewende proses wat Suid-Afrika ’n nuwe, inklusiewe bemagtigingsmodel sal bied wat dekades van SEB-mislukking sal beëindig.
“SEB het ANC-kaders in miljardêrs verander, terwyl 44 miljoen Suid-Afrikaners tot armoede gedoem is, en 12 miljoen in werkloosheidstoue vasgevang is.”
Die voorstel het gemengde reaksies ontlok. Die landbou-organisasie TLU SA het die wetsontwerp verwelkom en gesê dit bring ’n nodige openbare debat oor hoe ware gelykheid en volhoubare groei bereik kan word sonder rasgebaseerde wetgewing. Volgens TLU SA het SEB oor die afgelope twee dekades nie armoede verlig of werksgeleenthede geskep nie, maar eerder wanbesteding en korrupsie bevorder.
TLU SA neem kennis van die Demokratiese Alliansie se voorgestelde Economic Inclusion for All Bill, wat beoog om die huidige Swart Ekonomiese Bemagtigingsbeleid te vervang met ’n nuwe, behoeftes-gebaseerde stelsel van ekonomiese insluiting. Lees hier: https://t.co/gIqjmh497J pic.twitter.com/AkkAWMrAB0
— TLU SA (@sa_tlu) October 21, 2025
“Ware gelykheid kan nooit deur diskriminerende wetgewing bereik word nie,” het TLU SA in ’n verklaring gesê. “Die ekonomie moet op meriete, vaardigheid en werklike bydrae berus, nie op kleur of politieke verbintenisse nie.”
Aan die ander kant het die ANC en president Cyril Ramaphosa hul verbintenis tot SEB herbevestig. Ramaphosa het aan joernaliste gesê hy het nog nie die DA se nuwe voorgestelde wetsontwerp gesien nie. Hy sê as enigiemand wysigings aan die SEB-beleid wil hê, hulle ’n voorstel na die parlement moet neem, maar die SEB-beleide bly van krag.
WATCH | ANC President Cyril Ramaphosa says he has not seen the DA's new Economic Inclusion for All Bill proposal. He adds that if anyone wants amendments to the BEE policy, they must take a proposal to parliament, but the BEE policies remain in effect. pic.twitter.com/KzqfiWZ8Ae
— SABC News (@SABCNews) October 20, 2025
Die ANC voer aan dat SEB steeds noodsaaklik is om historiese ongelykhede reg te stel en dat die verwerping daarvan ’n ontkenning van Suid-Afrika se koloniale en apartheidserfenis sou wees. Sommige ANC-lede het die DA se voorstel beskryf as ideologies gedrewe en onrealisties in ’n land met diep strukturele ongelykhede.
Ekonomiese ontleders waarsku dat die verwydering van ras as maatstaf nie noodwendig die strukturele ongelykhede sal aanspreek nie, en dat ’n behoeftegebaseerde model nuwe vorme van uitsluiting kan skep indien dit nie noukeurig ontwerp en geïmplementeer word nie.
Sommige kenners meen egter dat die DA se voorstel ’n geleentheid bied om die regstellende raamwerk te herbesin en te moderniseer. “Die debat oor SEB en alternatiewe modelle is gesond en nodig,” sê ’n ekonoom van die Universiteit Stellenbosch. “Maar enige verandering moet met deeglike impakstudies en konsultasie met alle belanghebbendes gepaard gaan.”
Die wetsontwerp sal waarskynlik in die komende maande in die parlement bespreek word, en die uitkoms daarvan kan ’n bepalende invloed op die toekoms van regstellende beleid in Suid-Afrika gepaard gaan. Intussen bly die debat oor ras, armoede en insluiting ’n sentrale tema in die land se politieke en ekonomiese diskoers.
Die Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudinge (SAIRV) het ook ’n alternatiewe wetsontwerp voorgestel wat rasgebaseerde elemente van SEB wil verwyder. Die organisasie voer aan dat ’n fokus op armoede eerder as ras ’n meer regverdige en volhoubare benadering is, maar dat die implementering daarvan kompleks sal wees.
BEE is blatant elite enrichment. Economic Empowerment for the Disadvantaged will provide the #FreedomFromPoverty SA deserves.
To help make SA a winning country, join Team #WhatSACanBe! 👉 https://t.co/pESrjJRkHz pic.twitter.com/dfEsMQsvwD
— South African Institute of Race Relations (@IRR_SouthAfrica) October 20, 2025
