Die Suid-Afrikaanse Polisiediens (SAPD) bevind hom te midde van ’n groeiende geestesgesondheidskrisis, met selfdoodsyfers onder beamptes wat ’n kommerwekkende hoogtepunt bereik het.

Volgens amptelike data neem gemiddeld een beampte per week hul eie lewe – ’n statistiek wat nie net tragies is nie, maar ook ’n skreiende aanklag teen ’n stelsel wat onder druk kreun.

Die DA het die afgelope naweek ’n dringende verklaring uitgereik waarin hulle die SAPD-bestuur versoek om onmiddellike stappe te doen. Die DA se woordvoerder oor polisie, Lisa-Maré Schickerling, sê die kommerwekkende toename in selfdood in die SAPD weerspieël die druk waarmee diegene in die uitvoering van hul pligte te kampe het op ’n tragiese wyse.

“Die feit dat die SAPD steeds die opskrifte oorheers om al die verkeerde redes, van korrupsieskandale tot wanbestuur en politieke inmenging, dra net by tot die sielkundige las op beamptes wat hul bes doen om met integriteit te dien. Hierdie mans en vroue op voetsoolvlak voel verlate en gedemoraliseerd, gedwing om binne ’n stelsel te werk wat te dikwels hul pogings ondermyn in plaas daarvan om hulle te ondersteun,” sê Schickerling.

Sielkundiges waarsku dat die krisis binne die SAPD deel is van ’n groter nasionale probleem onder sogenaamde eerste reageerders – mense wat eerste op ’n toneel moet gaan werk. Hieronder tel ook brandbestryders en paramedici, twee groepe wat óók geestesgesondheidsuitdagings teen ’n baie hoër koers as die algemene bevolking ervaar.

Suid-Afrika het tans ’n behandelingstekort van tussen 75% en 90% vir mense met ernstige geestesgesondheidsprobleme.

Die DA het ’n beroep op die nasionale polisiekommissaris gedoen om beslissende stappe te doen om lewens te red.

Die DA het verder aangedui dat hulle die saak in die parlement en die portefeuljekomitee oor polisie sal opper om hervormings te verseker wat die geestesgesondheid van SAPD-lede sal beskerm.

Die jongste beskikbare data toon dat daar in die 2023/2024-boekjaar 62 gevalle van selfdood onder SAPD-lede was. Dit is ’n merkbare styging vanaf die 45 gevalle in die vorige jaar. In die huidige boekjaar (tot Oktober 2025) is reeds drie bevestigde gevalle van selfdood en een poging aangemeld. By meer as 80% van hierdie gevalle is dienswapens betrokke, wat die toegang tot vuurwapens as ’n kritieke risikofaktor uitlig.

Kenners wys op ’n kombinasie van faktore wat tot hierdie krisis bydra:

• Werksdruk en trauma: SAPD-lede word daagliks blootgestel aan geweld, misdaad en intense stres. Studies toon dat byna die helfte van beamptes aan depressie ly, terwyl 48,5% simptome van posttraumatiese stresversteuring (PTSV) toon.
• Gebrek aan ondersteuning: Slegs 621 gesondheids- en welstandspersoneel bedien meer as 180 000 beamptes – ver onder die aanbevole verhouding van een professionele persoon per 500 beamptes.
• Organisatoriese wanfunksie: Leierskapschaos, onbetaalde oortyd, begrotingskortings en ’n machokultuur wat hulpsoek as swakheid beskou, vererger die situasie.
• Stelselvertroue: Gereelde berigte oor korrupsie, politieke inmenging en wanbestuur ondermyn beamptes se motivering en gevoel van roeping.

Die minister van polisie, Senzo Mchunu, wat tans op spesiale verlof is, het in Junie 2025 die belang van die Employee Health and Wellness-program beklemtoon, maar kritici meen dit is onvoldoende. ’n Onlangse bewusmakingsbyeenkoms in samewerking met die Community Policing Forum het gefokus op stigmaverwydering en kollegiale ondersteuning.

Die Suid-Afrikaanse Vereniging van Psigiaters het ’n oproep gedoen om meer hulpbronne, verpligte opleiding oor uitbranding en beter bestuursondersteuning. Hulle beklemtoon dat beamptes aangemoedig moet word om met kollegas of vriende te praat. Dit is ’n eenvoudige maar kragtige stap teen isolasie.

Die DA het vier konkrete voorstelle gemaak:

• Verpligte en vertroulike geestesgesondheidsondersteuning en ontlontingsessies na traumatiese voorvalle.
• Geïntegreerde geestesgesondheidsopleiding en veerkragtigheidsprogramme by polisiekolleges.
• Verbeterde werksomstandighede en hulpbrontoewysing om operasionele druk te verlig.
• Leierskapverantwoordelikheid om beamptes se welstand as prioriteit te hanteer.

“Ons nooddienste staar daagliks ondenkbare trauma in die gesig. Hulle behoort dit nie ook alleen te hoef te trotseer nie,” het Schickerling gesê. “Die beskerming van diegene wat ons beskerm, moet ’n nasionale prioriteit wees.”

Die selfdoodkrisis in die SAPD is nie net ’n polisieprobleem nie, maar ’n weerspieëling van ’n breër maatskaplike tekort aan ondersteuning vir eerste reageerders. In geestelikegesondheidsmaand (Oktober 2025) is daar nou hernude oproepe vir nasionale programme om selfdood te voorkom.

Mense wat iemand ken wat met geestesgesondheid worstel, of self hulp benodig, kan die volgende nommers kontak:

• SAPD Hulplyn: 0800 150 150
• Nasionale Selfdood-hulplyn: 0800 567 567
• Sadag: WhatsApp 076 882 2775

Die tyd vir simboliese gebare is verby. Die SAPD het ’n stelsel nodig wat nie net misdaad beveg nie, maar ook sy eie mense teen die ongesiene vyand van wanhoop beskerm.