In ’n dramatiese politieke omwenteling het Nederland se nasionale verkiesing op 29 Oktober 2025 ’n duidelike skuif na die politieke sentrum en sentrum-links aangedui, met ’n swaar terugslag vir Geert Wilders se regse populistiese Partij voor de Vrijheid (PVV).

Voorlopige resultate, wat nou – ’n week na die verkiesing – deur die Nederlandse Verkiesingsraad (Kiesraad) as finaal beskou word, toon dat die sentrum-liberale Democraten 66 (D66) met 26 setels en die PVV albei 26 setels het. Die PVV se setels het van 37 in 2023 na net 26 daal. Hierdie uitkoms beteken die einde van ’n kortstondige regse dominansie en open ’n nuwe era van koalisie-onderhandelinge, met die fokus op stabiliteit en pragmatiese beleid.

Die verkiesing, wat vroeër plaasgevind het as gevolg van die ineenstorting van die vorige koalisie in Junie vanjaar, het kiesers se frustrasie met polariserende retoriese politiek weerspieël. Die PVV, wat in 2023 ’n historiese oorwinning behaal het deur antiimmigrasiesentiment te benut, het nou 11 setels verloor. Ontleders skryf dit toe aan ’n breër ontevredenheid met Wilders se onbuigsame styl oor streng immigrasie-eise, maar met min werklike vooruitgang met kernkwessies soos behuising en ekonomiese herstel.

In teenstelling met Wilders het die D66, onder die leierskap van die dinamiese Rob Jetten, ’n herlewing beleef deur ’n boodskap van ’n “praktiese, progressiewe” beleid te beklemtoon – insluitend groen energie, sosiale gelykheid en ’n gebalanseerde benadering tot immigrasie.

’n Ander wenner was die GroeneLinks-PvdA-alliansie met 20 setels en die Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) met 22, wat saam ’n potensiële sentrumkoalisie  kan vorm. Die Christen-Democratisch Appèl (CDA) het effens gestyg na 20 setels, terwyl kleiner partye soos die Socialistiese Party (SP) en Forum vir Democratie (FvD) marginale winste of verliese getoon het.

Jong kiesers, wat histories links neig, het hierdie skuif versterk: Peilings van I&O Research wys dat onder die 18–35-jariges D66 en GroeneLinks saam 45% van die stemme gekry het, vergeleke met net 15% vir die PVV. “Kiesers soek resultate, nie net woorde nie,” sê die politieke ontleder Sarah de Lange van die Universiteit van Amsterdam in ’n onlangse onderhoud met NOS. Immigrasie bly ’n belangrike kwessie (genoem deur 32% van respondente), maar dit word nou gekoppel aan behuisingstekorte (38%) en klimaataksie (25%), volgens peilings wat by die stembus geneem is.

Sonder ’n absolute meerderheid (76 setels in die 150-setel- Tweede Kamer), sal ’n koalisie van minstens drie partye nodig wees – en koalisies neem tradisioneel weke om gevorm te word. D66 se leier, die 38-jarige Rob Jetten, sal die eerste rondes van gesprekke lei. As hy suksesvol is, sal hy die jongste premier in Nederland se geskiedenis word en die eerste openlik gay persoon in die amp – ’n historiese mylpaal wat internasionale media soos The Guardian reeds as “Nederland se progressiewe hergeboorte” beskryf het.

Jetten se D66 het in hulle verkiesingsmanifes belowe om immigrasie te hervorm met ’n fokus op integrasie eerder as uitsluiting, en om R15 miljard in betaalbare behuising te belê. Hy het reeds informele gesprekke met VVD-leier Dilan Yeşilgöz en GroeneLinks-PvdA se Frans Timmermans aangekondig, met die doel om ’n “sterk sentrum” te vorm. “Ons gaan bou aan ’n Nederland wat verenig en vooruitkyk,” het Jetten vroeër die week in ’n toespraak by die Ridderzaal gesê.

As die sentrumonderhandelinge egter struikel oor immigrasie- of begrotingsverskille, kom Henri Bontenbal van die CDA in die prentjie as ’n “brugbouer”. Die 47-jarige Bontenbal, ’n voormalige energieminister, word deur Euronews en De Telegraaf as ’n matige figuur gesien wat die regse VVD en linkse GroeneLinks kan verbind. Sy party se Christelike waardes en fokus op familiebeleid maak hom aantreklik vir ’n breër koalisie, insluitend moontlik klein Christelike groepe.

Wilders self het die uitslag “diefstal van die volk se stem” genoem op X, maar sy PVV word deur die meeste groot partye – insluitend D66, VVD en CDA – uitgesluit van regeringsdeelname. Dit volg ’n patroon in Europa, waar partye soos Frankryk se Nasionale Saamtrek (Rassemblement National) soortgelyke teenkanting ervaar. Dit staan in kontras met partye soos Italië se Broers van Italië wat hul isolasie suksesvol beëindig het om aan bewind te kom.

Hierdie uitsluitingsmeganismes, gekombineer met die onvermoë van die populiste om ’n werkbare meerderheid op hul eie te vorm, dwing die pendulum om terug te swaai na die middel. Hierdie skuif na pragmatiese beleid word deur kenners soos die Europese Raad se dinkskrum as deel van ’n breër Europese reaksie teen die regering van populisme gesien, soortgelyk aan die koalisievorming wat op onlangse verkiesings in Duitsland en Swede gevolg het. Vir Nederland beteken dit ’n skuif na ’n konsensus-gedrewe, sentrum-regse koalisie.

Heelwat Suid-Afrikaners kyk met belangstelling toe, aangesien Nederland se Afrika-erfenis en taalkundige bande hulle na aan die hart lê.

Informele koalisiegesprekke het reeds begin, met ’n nuwe regering moontlik teen Kersfees as dinge vlot verloop, maar dit kan dalk langer duur. Die uitslag van Nederland se afgelope verkiesing wys opnuut in die politiek wen nie net beloftes nie.

*Die jongste verwikkelinge, bygewerk op 13 November 2025: Die koalisie-onderhandelinge ná Nederland se verkiesing van 29 Oktober 2025 vorder stadig en kan maande duur. Die uitslag het ’n gefragmenteerde parlement opgelewer met twee ewe groot partye, wat die vorming van ’n nuwe regering besonder moeilik maak. Gesprekke tussen D66, VVD, CDA en kleiner partye duur voort, maar ’n stabiele meerderheid is nog nie verseker nie. Die grootste struikelblokke bly immigrasie en fiskale hervormings, terwyl die PVV uitgesluit bly van formele koalisiegesprekke weens ander partye se besware. Die finale setelverdeling lyk so (Tweede Kamer, 150 setels): D66 en PVV elk 26; VVD 22; GL-PvdA 20; CDA 18; JA21 9; FvD 7; BBB 4; DENK, SGP, PvdD, CU en SP elk 3; 50PLUS 2; Volt 1 en NSC 0.