Johannesburg bevind hom voor ’n finansiële afgrond. Die stad kan nie sy R4 miljard-waterskuld aan Johannesburg Water betaal nie, wat ’n storm van reaksies van opposisiepartye, burgerorganisasies en gemeenskappe ontketen het.
Onwettige en vrugtelose uitgawes het reeds R20,8 miljard oorskry, inkomste-insameling huiwer by skaars 75% van die teiken, en die munisipaliteit se skuld het ontplof.
Die nuutste skok kom van die DA, wat met onweerlegbare bewys vorendag gekom het dat die stad nie die R4 miljard in kontant het wat dit aan Johannesburg Water skuld nie. Die geld bestaan slegs as ’n boekinskrywing as “papiermiljarde” wat nooit werklik in Johannesburg Water se rekeninge beland het nie.
"surpluses generated by Joburg Water are transferred into the city's main account. While the city's books reflect a R4bn loan owed to the utility, this is not liquid cash, leaving Johannesburg Water unable to pay contractors or sustain capital projects."https://t.co/VpAUqSxmtA
— Chris Hattingh 🇿🇦🌐🚢🏭📈 (@ChrisHatt11) November 19, 2025
Stephen Moore, DA-parlementslid en woordvoerder oor water en sanitasie, het in ’n verklaring gewaarsku dat die stad se finansiële wanbestuur ’n direkte bedreiging vir basiese dienslewering is.
Die kern van die krisis is die omstrede “sweeping financial arrangement”. Elke rand wat inwoners vir water betaal, word outomaties in die stad se sentrale rekening geplaas. Van daar word dit hertoegedeel vir salarisse, elektrisiteit, afvalverwydering en ander prioriteite, terwyl Johannesburg Water se rekeninge leeg gelaat word. Die gevolg is dat kontrakteurs nie betaal word nie, pype bars, reservoirs lek, en duisende inwoners weke lank sonder water gelaat word.
Hoewel hierdie reëlings nie onwettig is nie, het dit tot gevolg dat Johannesburg Water nie toegang tot sy eie fondse het nie. Dit verlam die entiteit se vermoë om kritieke infrastruktuurprojekte te finansier en dra by tot die toenemende waterkrisis in die stad.
🗞️[STATEMENT] Joburg Mayor diverts R10 billion from essential basic services to appease union.
Read more: https://t.co/1cw80b78Kx#RescueJoburg pic.twitter.com/DPknWMPXd5— DA Joburg Caucus (@DA_JHB) November 17, 2025
Die DA het ook ’n PAIA-aansoek ingedien wat bevestig dat Johannesburg Water se bankrekeninge leeg is, en dat die entiteit sukkel om toegang tot die geld te kry wat die stad hom skuld.
Johannesburg se burgemeester, Dada Morero van die ANC, het die “sweeping”-reëling verdedig. Hy het aangevoer dat die stad se swak finansiële posisie sulke maatreëls noodsaaklik maak om likiditeit te bestuur. Morero het beskuldigings van finansiële wanbestuur en korrupsie verwerp, maar sy administrasie bly onder skerp kritiek van opposisiepartye en burgerorganisasies.
Die Joburg Crisis Alliance (JCA), saam met WaterCAN en ander organisasies, het ’n groot protes by die Metro Centre gelei. Honderde inwoners van verskillende gemeenskappe het saamgestaan om te eis dat die stad onmiddellik aanspreeklikheid aanvaar en oplossings bied.
Die protes het ’n sterk boodskap uitgedra: Toegang tot water is ’n grondwetlike reg, nie ’n voorreg nie. Inwoners het beklemtoon dat jare se swak bestuur en onderbefondste infrastruktuur die stad in ’n krisis gedompel het.
WaterCAN het gewaarsku dat Johannesburg Water se skuld reeds meer as R1 miljard beloop, wat ’n humanitêre krisis veroorsaak. Duisende inwoners sit sonder water, terwyl kontrakteurs onbetaald bly. Die organisasie het die stad daarvan beskuldig dat sy prioriteite verkeerd is en dat hy op internasionale geleenthede soos die G20 fokus, terwyl plaaslike gemeenskappe ly.
G20 vs City Residents
G20 takes preference as Joburg Water’s debt has soared past R1 b, contractors not being paid and thousands without water. WaterCAN demands urgent action. #WaterCrisis #JoburgWater #HumanRightshttps://t.co/DbVvE37GKe— WaterCAN (@WaterCANsa) November 11, 2025
Die krisis het wyer politieke implikasies. Opposisiepartye gebruik dit as bewys van die ANC se mislukte bestuur van groot metro’s, terwyl die stad se finansiële probleme ’n negatiewe sein aan beleggers stuur. Die onbetaalde skuld bedreig nie net waterdienste nie, maar ook die stad se kredietwaardigheid en vermoë om toekomstige projekte te finansier.
Johannesburg se finansiële krisis is nie ’n geïsoleerde probleem nie. Dit weerspieël ’n dieper patroon van wanbestuur en swak finansiële dissipline in groot Suid-Afrikaanse metro’s. Sonder dringende ingryping kan dit ernstige gevolge hê vir gesondheid, ekonomiese stabiliteit en sosiale kohesie.
Die DA waarsku dat sonder drastiese ingryping die krisis net sal vererger. “Ons kan nie die “sweeping”-stelsel oornag stop nie. Dit sal die stad se kontantvloei heeltemal laat ineenstort,” sê Moore. “Maar ons kan en móét dit gefaseerd afskaal, waterfondse beskerm en ’n behoorlike herstelplan implementeer.”
Intussen sit inwoners met leë krane en groeiende woede. Die bal is nou in burgemeester Morero en die ANC-beheerde raad se baan. Sonder onmiddellike aksie en deursigtigheid lyk dit al hoe meer of Johannesburg se finansiële afgrond net dieper gaan word.
