Suid-Afrika worstel tans met sy ernstigste uitbraak van bek-en-klouseer sedert 2019. Die siekte, wat veral beeste tref, het reeds meer as 261 000 diere in Gauteng alleen geraak en versprei na minstens sewe van die land se nege provinsies.
Die ekonomiese en sosiale impak is enorm: Boere ly groot verliese, uitvoer van rooivleis is byna tot stilstand gedwing, en verbruikers staar stygende vleispryse in die gesig.
Boere en landbou-organisasies soos Sakeliga, AgriSA, die Melkprodusente-organisasie en Saai is toenemend gefrustreerd. Hulle kla oor stadige entstofverskaffing, verouderde voorraad en die gebrek aan plaaslike produksie. Dinsdag het Sakeliga en SAAI ’n formele eisbrief aan die minister van landbou, John Steenhuisen, gestuur waarin hulle eis dat private boere toegelaat word om hul eie entstowwe aan te koop en toe te dien – iets wat tans deur wetgewing tot staatsbeheer beperk word.
🔴 BREAKING: Sakeliga and partners issue legal demands to Minister Steenhuisen on FMD vaccination
Sakeliga, @Saai_org and @vslandbou have sent the Minister and his colleagues a legal letter of demand regarding the foot-and-mouth disease (FMD) outbreak.
Here's what you need to… pic.twitter.com/o8HVlWRWMz
— Sakeliga (@Sakeliga) January 27, 2026
Steenhuisen waarsku egter dat ’n dreigende hofsaak die verkryging van entstowwe kan laat ontspoor. Hy sê dit geskied alles in die naam van ledewerwing. “Boere sal ly, moenie mislei word nie,” het hy op X gesê.
Good Afternoon. I want to caution against an alleged impending court case that can derail the procurement of vaccines - all in the name of membership recruitment and a request for legal contributions. Farmers will suffer, don’t fooled. pic.twitter.com/kqW0w6u3T2
— John Steenhuisen MP (@jsteenhuisen) January 27, 2026
Steenhuisen het vroeër die maand ’n 10-jaar-strategie aangekondig om die siekte te bestry. Meer as twee miljoen diere is landwyd reeds ingeënt, met entstowwe uit Botswana, Argentinië en Turkye. Streng bewegingsbeperkings, kwarantyn van besmette plase, en in sommige gevalle beheerde slagting word toegepas om verspreiding te stuit.
Die huidige krisis onderstreep die kwesbaarheid van Suid-Afrika se veebedryf en die dringende behoefte aan plaaslike entstofproduksie en sterker biosekuriteitsmaatreëls. Sonder vinnige en doeltreffende ingryping kan die impak nog lank gevoel word – nie net deur boere nie, maar deur alle Suid-Afrikaners wat vleis op hul bord wil sit.
Gauteng se strategie rus op vier pilare: streng afdwinging van die Diereiekteswet, uitgebreide inenting, beter koördinering tussen departemente, en duidelike kommunikasie met boere om waninligting te bekamp.
Intussen word verbruikers gerusgestel dat rooivleis veilig bly, terwyl boere gevra word om enige tekens van siekte – soos speekselafskeiding, mankheid of blase op bek en hoewe – onmiddellik aan staatsveeartse te rapporteer.
Die ekonomiese skade is reeds enorm. Suid-Afrika het meer as R5,6 miljard aan uitvoerinkomste verloor weens die verlies van siektevry-status. Groot voerkrale soos Karan Beef in Gauteng, wat ’n belangrike rol speel in die voorsiening van vleis aan die plaaslike mark, is onder streng kwarantyn.
Vir verbruikers beteken dit hoër pryse. Hoewel bek-en-klouseer geen risiko vir menslike gesondheid inhou nie – dit is nie dieselfde as hand-voet-en-mond-siekte nie – en vleis veilig bly om te eet, stoot die verminderde aanbod en hoër produksiekoste reeds pryse op. Deskundiges voorspel dat rooivleispryse binne die volgende maande met 15–25% kan styg as die krisis voortduur.
Gauteng, as die land se ekonomiese hart en belangrike logistieke kern, is veral hard getref. Volgens die jongste provinsiale syfers is daar 195 laboratoriumbevestigde uitbrekings in die provinsie, wat sowat 261 000 diere direk raak. Die uitbraak het in April 2025 begin toe besmette beeste onwettig vanaf KwaZulu-Natal na die Wes-Rand vervoer is. Dit is ’n klassieke voorbeeld van hoe swak biosekuriteit en onwettige veebewegings die krisis aanblaas.
The Gauteng Provincial Government announced a coordinated intervention to address the Foot-and-Mouth Disease outbreak. pic.twitter.com/aXzJuTDrlF
— Times LIVE (@TimesLIVE) January 27, 2026
Gauteng se premier, Panyaza Lesufi, het die situasie die afgelope week tydens ’n mediakonferensie as ’n “baie ernstige ramp” beskryf. “Dit raak nie net dieregesondheid nie, maar ook werkskepping, voedselsekerheid en ons ekonomie,” het hy gesê. Hy het gewaarsku dat pryse van vleisprodukte gaan styg as die uitbraak nie vinnig ingeperk word nie.
Hoewel daar tekens van vordering is met inentings en beter koördinering, bly entstoftekorte en onwettige veebewegings groot struikelblokke. Die komende maande sal bepalend wees vir of Suid-Afrika sy siektevry-status kan herwin en of boere en verbruikers verdere ekonomiese pyn in die gesig staar.
