Gayton McKenzie het die mense van die Oos-Kaap mislei toe hy ’n jaar en ’n half gelede aan die media gesê het dat hy nie die naamsveranderinge vir Graaff-Reinet goedkeur nie en dat daar groter kwessies is wat aandag benodig.
So sê die DA in reaksie op die nuus dat die Departement van Sport, Kuns en Kultuur waarvan McKenzie die minister is, verlede Vrydag bevestig het dat 21 dorpe in Suid-Afrika amptelik hernoem sal word. Die geografiese gebiede wat in die Oos-Kaap en KZN hernoem sal word, sluit Oos-Londen en Graaff-Reinet in. Hulle name sal onderskeidelik na KuGompo City en Robert Sobukwe Town verander word. Ander veranderinge wat McKenzie goedgekeur het, sluit in Aberdeen na Xamdeboo, Adendorp na KwaMseki Bishop Limba en Nieu-Bethesda na KwaNoheleni.
Die DA-parlementslid Samantha Graham-Maré sê in ’n verklaring die DA erken die belangrikheid van die herstel van historiese waardigheid en die erkenning van die bydrae van bevrydingsfigure soos Sobukwe en biskop Limba. Sy sê Suid-Afrika se verlede vereis eerlike besinning, en naamgewing kan ’n rol in daardie proses speel.
Gayton McKenzie misled Eastern Cape residents! After saying he wouldn’t approve town name changes like Graaff-Reinet, he’s now signed off on 21.
Public consultation isn’t a tick-box. The DA is demanding all consultation records and the decision criteria.https://t.co/wQ8NeeEC01
— Democratic Alliance (@Our_DA) February 1, 2026
“Dit moet egter gepaard gaan met ’n wettige proses, betekenisvolle konsultasie en deursigtige besluitneming. Die DA is diep bekommerd oor hoe die jongste ronde geografiese naamveranderinge hanteer is.”
In 2024 het die Minister aangedui dat hy die aansoeke verwerp het omdat daar onvoldoende bewyse was dat die publiek se besorgdhede in ag geneem is. Die vraag wat die DA nou vra, is: Wat het sedertdien verander?
Terwyl die regering beweer dat openbare konsultasies wel gehou is, dui terugvoer van inwoners, sakeorganisasies en gemeenskapsbelanghebbendes op iets anders. Baie betrokke partye rapporteer dat hulle voel hulle is na die kantlyn geskuif, dat hulle stemme nie gehoor is nie, of dat hulle ingelig word eers nadat sleutelbesluite reeds geneem is.
Die PAC het intussen die hernoeming van Graaff-Reinet na Robert Sobukwe Town verwelkom as ’n stap in die rigting van die herstel van Afrika-identiteit en historiese geregtigheid. Die party sê op X hierdie stap bevorder dekolonialisasie en herbevestig Afrika-eienaarskap van grond, geskiedenis en toekoms.
The PAC welcomes the renaming of Graaff-Reinet to Robert Sobukwe Town, a step towards restoring African identity & historical justice. This move advances decolonisation & reasserts African ownership of land, history and future.#RobertSobukweTown #DecolonisePublicSpace… pic.twitter.com/Tpptd80WwO
— Pan Africanist Congress of Azania (PAC) (@MyPAConline) January 29, 2026
Volgens Graham-Maré kan openbare deelname nie tot ’n prosedurele formaliteit gereduseer word nie. Sy sê ware konsultasie vereis openheid oor voorstelle, duidelikheid oor motiverings, deursigtigheid rondom voorleggings wat ontvang is, en bewyse dat gemeenskapsinsette die uitkomste betekenisvol beïnvloed het.
“In plaas daarvan het die voorsitter van die Suid-Afrikaanse Komitee vir Geografiese Plekname, Johnny Mohlala, aan gemeenskappe gesê dat besware voortydig is totdat name in die Staatskoerant gepubliseer word. Hierdie benadering ondermyn demokratiese verantwoordbaarheid en bots met die beginsels van prosedurele billikheid soos uiteengesit in die Wet op die Bevordering van Administratiewe Geregtigheid,” sê die DA in hulle verklaring.
Hierdie naamsveranderinge het volgens die DA operasionele en ekonomiese gevolge. Klein besighede moet hul handelsmerk herbenoem, toerisme-operateurs moet bemarkingsmateriaal aanpas, en kritieke stelsels soos nooddienste, posnetwerke, karteringsplatforms en eiendomsrekords moet alles bygewerk word.
Ten spyte hiervan is daar geen bewyse van implementeringskosteprojeksies, tydlyne of ondersteuningsmaatreëls nie. Hierdie gebrek aan deursigtigheid is onaanvaarbaar, sê die DA. Transformasie moet volgens hulle sosiale samehorigheid versterk, nie onsekerheid of wrokke skep nie. Historiese erkenning moet gepaardgaan met verantwoordelike bestuur.
Die DA-lid in die Oos-Kaap se provinsiale wetgewer, Leander Kruger, het reeds aan die LUR vir sport, kuns en kultuur, Sibulele Ngongo, die Oos-Kaapse Provinsiale Geografiese Namekomitee; en die Suid-Afrikaanse Namekomitee geskryf om die volledige konsultasierekords en die besluitnemingskriteria aan te vra.
Hy het ook gevra dat hulle kosteramings en implementeringstydlyne vrystel en betekenisvolle skakeling met geaffekteerde gemeenskappe en sakesektore heropen. “Ons benodig duidelike, gedokumenteerde bewyse van veranderinge sedert 2024 wat die omkering van die besluit kan regverdig,” het hy gesê.
Die DA sê hulle gaan voort om hierdie saak deur wetlike kanale te hanteer om deursigtigheid, verantwoordbaarheid en werklike gemeenskapsbetrokkenheid te verseker. “Ons sal inwoners wat formele besware wil indien, bystaan sodra die veranderinge in die Staatskoerant gepubliseer is en sal verseker dat hierdie voorleggings behoorlik binne die voorgeskrewe tydperk ingedien word.”
Die party sê in hulle verklaring McKenzie en sy departement het die belangrikheid van inklusiewe regering en die verwagting van gemeenskappe om gehoor te word voordat besluite van hierdie omvang gefinaliseer word, onderskat. “Inwoners van Graaff-Reinet, en regoor die Oos-Kaap, verdien duidelike antwoorde, gedokumenteerde konsultasie-uitkomste, en ’n proses wat beide hul geskiedenis en hul demokratiese regte respekteer.”
