Net toe president Cyril Ramaphosa gedink het die Phala Phala-skandaal is begrawe, het die spook daarvan teruggekeer.
Die Konstitusionele Hof het die afgelope week in ’n formele brief aan die EFF-leier, Julius Malema, bevestig dat die langverwagte uitspraak in die saak oor die parlement se hantering van die 2022-verslag “in ’n gevorderde stadium” is en binne die volgende maand gelewer sal word.
Ná meer as 494 dae sedert die saak in November 2024 aangehoor is, kan die besluit bepalend wees vir Ramaphosa se nalatenskap, die Regering van Nasionale Eenheid (RNE), en die vertroue in die regbank.
The Constitutional Court judgment on the Economic Freedom Fighter’s bid to revive the Phala Phala saga is expected to be delivered within a month.
The EFF who have been calling for the delivery of the judgment on the matter which was initially heard on 26 November 2024.
The EFF… pic.twitter.com/WiTs2ie09h
— SA News Link 🇿🇦 (@SANewsLink) April 8, 2026
Nou, ses jaar ná die inbraak en meer as ’n jaar ná die hofaansoek, staan die land voor ’n deurslaggewende oomblik. Die EFF het maande lank druk toegepas met protesoptogte, ’n aftelling van 30 dae en ’n skerp brief aan hoofregter Mandisa Maya. Hulle waarsku dat die vertraging die regbank se onafhanklikheid ondermyn en die indruk skep dat die hof onder politieke druk verkeer.
Die storie begin in Februarie 2020 op Ramaphosa se private wildplaas, Phala Phala, naby Bela-Bela in Limpopo. ’n Inbraak het sowat $580 000 (destyds ongeveer R10 miljoen) in kontant ontbloot wat na bewering in ’n rusbank weggesteek was. Ramaphosa het later verduidelik dit was wettige betaling vir die verkoop van buffels aan ’n Soedannese koper.
Wat egter die grootste opspraak gewek het, was dat die plaaslike polisie nie dadelik in kennis gestel is nie. In plaas daarvan het Ramaphosa se sekuriteitspersoneel self na die rowers gaan soek, wat later tot bewerings van ontvoering, omkopery en ’n toesmeerdery gelei het.
The Constitutional Court judgment on the Economic Freedom Fighter’s bid to revive the Phala-Phala saga is said to be at an advanced stage with its delivery expected to be delivered within a month. https://t.co/V7pGxhJz30 pic.twitter.com/itwBD8B3Bf
— SABC News (@SABCNews) April 8, 2026
In 2022 het ’n onafhanklike paneel, onder voorsitterskap van oudhoofregter Sandile Ngcobo, bevind daar is prima facie-bewyse dat Ramaphosa sy ampseed moontlik verbreek het en die wet op korrupsie oortree het. Ten spyte hiervan het die ANC-meerderheid in die Nasionale Vergadering in Desember 2022 die verslag verwerp en geweier om ’n ondersoek te begin wat moontlik tot Ramaphosa se ontslag kon lei. Die EFF, saam met ander opposisiepartye, het dit as ongrondwetlik beskou en die Konstitusionele Hof genader om die besluit tersyde te stel.
Wat kan die uitspraak beteken? Regsanaliste sien drie hoofmoontlikhede. Die hof kan die parlement se 2022-besluit heeltemal tersyde stel en selfs vervang, wat die proses om Ramaphosa uit sy amp te verwyder outomaties laat begin. Meer waarskynlik is ’n terugstuurbevel: Die saak gaan terug na die Nasionale Vergadering vir ’n de novo-stemming asof die 2022-stemming nooit plaasgevind het nie. Of die hof kan die ANC se besluit handhaaf en die saak finaal afsluit.
♦️Breaking News♦️
The Constitutional Court of South Africa has formally responded to CIC @Julius_S_Malema, confirming that judgment in the Phala-Phala matter (CCT 35/24) is at an advanced stage and expected within a month.
This follows the Economic Freedom Fighters’ principled… pic.twitter.com/rHJ99Y8GEX
— Economic Freedom Fighters (@EFFSouthAfrica) April 8, 2026
Die politieke implikasies is enorm, omdat die land se magsbalans sedert die 2024-verkiesing radikaal verander het. Die ANC het nou net 159 van 400 setels (ongeveer 40%) en regeer deur die RNE saam met die DA, IVP en ander kleiner partye. Hulle het nie meer die meerderheid om alleen ’n verslag af te skiet nie. ’n Nuwe stemming sal dus koalisievennote dwing om openlik kant te kies. Selfs al lei dit nie tot Ramaphosa se verwydering nie (’n tweederdemeerderheid van 267 stemme is nodig), sal ’n nuwe staat van beskuldiging (“impeachment”) hom maande lank in die openbare oog hou en sy gesag verder erodeer.
Vir Ramaphosa self is dit ’n bitter pil. Hy het die afgelope jare probeer om Phala Phala met rus te laat, aangesien ondersoeke deur die Suid-Afrikaanse Reserwebank, Suid-Afrikaanse Inkomstediens en die Openbare Beskermer hom grotendeels vrygespreek het van kriminele oortredings. Tog bly die grondwetlike en morele vrae hang. ’n Negatiewe hofuitspraak kan sy nalatenskap as “Mr Clean” permanent beskadig en sy vermoë om die RNE bymekaar te hou, toets. Binne die ANC kan dit ook interne spanning vererger tussen Ramaphosa-lojaliste en dié wat hom as ’n las sien.
Vir die land in die geheel gaan dit oor veel meer as die President. Die saak toets of die parlement sy toesigsrol ernstig opneem en of die regbank werklik bo die politiek staan. Die ongekende vertraging het reeds kommer oor geregtelike doeltreffendheid laat ontstaan. ’n Sterk uitspraak in die EFF se guns kan die beginsel van verantwoordbaarheid versterk, maar dit kan ook die RNE destabiliseer en voor die plaaslike verkiesings later vanjaar nog meer onsekerheid skep.
♦️In Pictures♦️
Fighters are at the Constitutional Court of South Africa, demanding the #ReleasePhalaPhalaJudgement#RegisterToVoteEFF In The 2026 Local Government Elections On The Following Link: https://t.co/ydvMdsh0Mb pic.twitter.com/rz5l3I3KP8
— Economic Freedom Fighters (@EFFSouthAfrica) April 8, 2026
EFF-lede het Woensdag buite die hof in Johannesburg gestaan en gesing: “Phala Phala is nie dood nie.” Of die spook Ramaphosa uiteindelik sal verlaat, of net weer sal laat sweet, sal binne die volgende 30 dae duidelik word. Wat egter reeds seker is, is dat die skaduwee van daardie gesteelde dollars in Phala Phala se rusbank nog lank nie gaan rus het nie en steeds soos ’n donker wolk oor die Uniegebou hang.
