’n Nuwe peiling deur die Instituut vir Rasseverhoudinge (IRV) toon dat Suid-Afrikaners toenemend minder deur ras gedryf word in hul denke oor die land se probleme, en eerder fokus op praktiese kwessies soos werkloosheid, misdaad en korrupsie.
Terselfdertyd wys die verslag dat ’n groot meerderheid ook die idee van ’n “wit volksmoord” in Suid-Afrika verwerp, hoewel baie wittes dit glo.
Die bevindings, vervat in die IRV se 2026-verslag oor ras en rasseverhoudinge, dui op ’n merkbare verskuiwing in openbare sentiment – een wat volgens die organisasie nie altyd in die politieke debat weerspieël word nie.
“That the race of this office holder is of markedly less importance than their competence reveals how fundamentally out of touch not merely race-based politics is, but the very idea that South Africans view the country’s identity through a racial lens,” says IRR Head of Strategic… https://t.co/Z225lLjZgs
— South African Institute of Race Relations (@IRR_SouthAfrica) April 15, 2026
Volgens die verslag is werk die grootste bekommernis vir die meeste Suid-Afrikaners, met sowat 38% van respondente wat dit as hul top prioriteit noem. Korrupsie en misdaad volg daarna. Daarteenoor speel kwessies soos rassisme en rasgebaseerde beleid ’n veel kleiner rol in mense se daaglikse bekommernisse.
Die IRV voer aan dat hierdie bevinding daarop dui dat kiesers oorwegend pragmaties dink. “Die meeste Suid-Afrikaners dink nie in rasterme wanneer hulle oor hul grootste uitdagings besin nie,” is die kernboodskap van die verslag.
Job creation remains the highest priority for South Africans, outranking fake transformation policies like BEE. pic.twitter.com/QKmYXcC0x4
— South African Institute of Race Relations (@IRR_SouthAfrica) April 14, 2026
Ten spyte hiervan, bly die politieke debat volgens die IRV sterk op ras gefokus. Die organisasie waarsku dat daar ’n groeiende kloof is tussen gewone kiesers en die politieke elite, met laasgenoemde wat steeds swaar op rasretoriek steun.
Die peiling werp ook lig op Suid-Afrikaners se persepsies van rasseverhoudinge. Byna die helfte van respondente meen dit het sedert 1994 verbeter, terwyl ’n beduidende minderheid glo dit het versleg. Tog stem ’n oorweldigende meerderheid (sowat 84%) saam dat verskillende rasse mekaar nodig het vir die land se vooruitgang.
Rassisme bly egter ’n werklikheid vir baie mense. Ongeveer 44% van respondente sê hulle het persoonlik rassisme ervaar, hoewel dit effens laer is as in vorige peilings.
Terselfdertyd is daar ’n sterk wantroue teenoor hoe ras in die politiek gebruik word. Ongeveer 70% van respondente glo dat politici rassisme en kolonialisme aanwend as verskonings vir swak bestuur en dienslewering.
’n Opvallende en meer omstrede aspek van die verslag is Suid-Afrikaners se reaksie op die idee van ’n “wit volksmoord” – ’n narratief wat internasionaal aandag gekry het, onder meer deur uitsprake van Donald Trump.
Volgens die IRV-peiling verwerp ’n duidelike meerderheid Suid-Afrikaners hierdie siening. Sowat 72% van respondente sê hulle stem nie saam dat daar ’n “wit volksmoord” in die land plaasvind nie, terwyl slegs 19% dit glo.
Selfs onder wit respondente is daar nie eenstemmigheid oor die kwessie nie: Ongeveer die helfte verwerp die idee, terwyl net meer as ’n derde dit glo.
Die IRV beskryf hierdie bevinding as belangrik, aangesien dit wys dat “uiterste rassebedreigingsnarratiewe” nie wyd deur die publiek aanvaar word nie. Volgens die verslag dui dit op ’n samelewing wat, ondanks spanninge, nie in ’n toestand van rassepaniek verkeer nie.
Die verslag plaas hierdie bevinding binne ’n breër patroon: Hoewel baie Suid-Afrikaners steeds persoonlike ervarings van rassisme rapporteer, is daar terselfdertyd ’n sterk voorkeur vir samewerking, vooruitgang en ’n nierassige toekoms.
There is genuinely a moderate racial disposition among South Africans. I would not be so naïve as to say that all South Africans have a strong non-racial disposition, but there is a non-racial moderation that is present throughout the data on all kinds of questions, says the… pic.twitter.com/vS1knOU5uP
— South African Institute of Race Relations (@IRR_SouthAfrica) April 15, 2026
Verder wys die peiling dat die meeste mense nie meer glo dat werksgeleenthede op grond van ras verdeel moet word nie, en dat beter onderwys en werkskepping as die belangrikste oplossings vir ongelykheid beskou word.
Die IRV se slotsom is dat Suid-Afrika se samelewing in baie opsigte reeds verder gevorder het as sy politieke diskoers. Terwyl burgers toenemend fokus op gedeelde uitdagings en praktiese oplossings, bly die openbare debat dikwels vasgevang in rasgedrewe narratiewe, insluitend meer ekstreme bewerings soos dié van ’n wit volksmoord.
Vir politieke partye en beleidmakers hou die bevindings ’n duidelike waarskuwing in: Kiesers se prioriteite lê elders. Indien die politiek nie by hierdie werklikheid aanpas nie, kan die kloof tussen regering en publiek verder verdiep.
Die peiling skets dus ’n samelewing wat, ten spyte van sy geskiedenis en huidige spanninge, toenemend pragmaties en minder rasgedrewe dink – en terselfdertyd nie oortuig is deur apokaliptiese rasnarratiewe nie.
Hermann Pretorius, die IRV se hoof van strategiese kommunikasie en skrywer van die verslag, beklemtoon dat die data ’n portret skets van ’n samelewing waar sosio-ekonomiese prioriteite soos werk, korrupsie en misdaad veel belangriker as raskwessies is. “Suid-Afrikaners definieer hul prioriteite, waardes en verwagtinge in nierassige terme,” sê hy.
Terwyl uitdagings soos ongelykheid en diskriminasie bly bestaan, bied die peiling bewyse dat die meerderheid Suid-Afrikaners verkies om saam te werk aan ’n toekoms gebaseer op meriete, geleenthede en wedersydse respek eerder as permanente rasseverdeling.
- Die volle verslag is hier beskikbaar op die IRV se webwerf.
