Die Nasionale Vergadering (NV) het ’n 31-lid-komitee saamgestel om president Cyril Ramaphosa se optrede in die Phala Phala-diefstal van 2020 te ondersoek en te kyk na die moontlikheid van ’n staat van beskuldiging. Dit volg op die Konstitusionele Hof se beslissing van 8 Mei wat die parlement se 2022-stemming wat die proses geblokkeer het, as ongrondwetlik tersyde gestel het.
Die parlementêre komitee moet nou sy program, getuienisverhoor en tydraamwerk vasstel. Dit kan maande duur. Selfs al slaag Ramaphosa se regsaksie, bly die politieke skade en die skade aan sy geloofwaardigheid groot. Politieke ontleders beskryf Phala Phala as ’n “permanente klad” op sy presidentskap. Die proses plaas druk op die ANC om eenheid te toon, terwyl opposisiepartye dit as ’n kans sien om sy leierskap verder te ondermyn.
Die speaker van die NV, Thoko Didiza, het die 31-lid-komitee amptelik bevestig. Dit bestaan uit verteenwoordigers van al 16 partye in die parlement, proporsioneel verdeel:
- ANC: 9 lede
- DA: 5 lede
- MK Party: 3 lede
- EFF: 2 lede
- Klein partye: 1 elk.
SPEAKER DETERMINES PROCESS FOR COMPOSITION OF THE IMPEACHMENT COMMITTEE
Parliament, Wednesday, 13 May 2026 - Speaker of the National Assembly, Ms Thoko Didiza, has determined the next step in the National Assembly process regarding the composition of the Impeachment Committee,…
— Parliament of RSA (@ParliamentofRSA) May 13, 2026
Die skandaal het in Februarie 2020 ontstaan toe ’n groot bedrag buitelandse valuta, oorspronklik gerapporteer as sowat $580 000 (ongeveer R8,75 tot R10 miljoen destyds), by Ramaphosa se Phala Phala-wildplaas in Limpopo gesteel is. Die geld was glo betaling vir buffels en is in meubels, insluitend ’n rusbank, weggesteek. Bewerings van toesmeerdery, ontoereikende rapportering aan die polisie en die SAID, en moontlike oortredings van die Grondwet en antikorrupsiewette het gevolg.
’n Onafhanklike paneel het ingevolge artikel 89 van die Grondwet, onder voorsitterskap van oudhoofregter Sandile Ngcobo, bevind daar bestaan prima facie-bewyse van ernstige wangedrag. In Desember 2022 het die ANC-meerderheid in die parlement egter die verslag verwerp en die proses stopgesit. Die EFF en ATM het die Konstitusionele Hof genader, wat nou bevind het dat daardie stemming irrasioneel en ongrondwetlik was. Die parlement moet nou die saak behoorlik ondersoek.
Die komitee se taak is om die paneelverslag, die diefstal en alle verwante getuienis te ondersoek en aan die parlement verslag te doen. Dit kan tot ’n aanbeveling vir ʼn formele staat van beskuldiging lei. Vir ’n werklike verwydering uit sy amp is ’n tweederdemeerderheid (ongeveer 267 stemme) in die NV nodig – ’n hoë drumpel gegewe die ANC se huidige steun, al is dit verswak ná die 2024-verkiesing.
Die ANC het intussen die afgelope week ’n dringende vergadering van hulle nasionale uitvoerende komitee (NUK) gehou om die saak te bespreek. Top amptenare en die NUK het Ramaphosa grotendeels gesteun.
The #ANCNEC special sitting is currently underway to deliberate on the Section 89 Constitutional Court judgement of 8 May, with the ANC Secretary-General reporting back on discussions held by ANC Officials earlier this week. pic.twitter.com/TPGHMnxLSG
— ANC - African National Congress (@MYANC) May 13, 2026
Die party se nasionale amptenare het sy toespraak Maandagaand aan die nasie goedgekeur en beklemtoon dat daar geen bewyse van wangedrag is nie. Interne bronne dui egter op ’n faksiestryd en interne spanning, met sommige lede wat bekommerd is oor die politieke skade. Gwede Mantashe en ander senior figure het kalmte probeer vra en het gesê die party is gereed vir die proses.
Gister (Donderdag) het die ANC se nasionale amptenare met die ANC se parlementêre koukus vergader om die uitkomste van die spesiale sitting van die NUK oor te dra.
Today the ANC National Officials are meeting with the ANC Parliamentary Caucus to communicate the outcomes of the ANC NEC special sitting on the Constitutional Court judgement relating to the Section 89 process.
📍Cape Town, Western Cape pic.twitter.com/S7hftFoB25
— ANC - African National Congress (@MYANC) May 14, 2026
Ramaphosa het dit Maandagaand duidelik gestel dat hy nie van plan is om te bedank nie. Hy sê hy respekteer die hof se uitspraak, maar hy gaan die artikel 89-paneelverslag op geregtelike hersiening neem. Kenners beklemtoon dat hierdie regsaksie die parlement se proses nie sal stuit nie en dat die twee gelyktydig kan voortgaan.
Opposisiepartye soos die EFF, ActionSA, ATM en MK Party eis Ramaphosa se bedanking of ’n mosie van wantroue. Hulle belowe om geen vertragings toe te laat nie.
ActionSA het die afgelope Woensdag ’n formele strafregtelike klag by die Bela-Bela-polisiestasie (naby die plaas) gelê. Die klagte behels bedrog, meineed en oortreding van artikel 34(1)(b) van die Wet op die Voorkoming en Bestryding van Korrupte Aktiwiteit (Precca).
🚨 ActionSA Lays Criminal Charges Against President Cyril Ramaphosa 🚨
ActionSA has laid criminal charges against President @CyrilRamaphosa at the Bella Bella Police Station for allegedly misleading the country about the true amount of money stolen at Phala Phala.
Documents… pic.twitter.com/ZMYoLAOyTN
— ActionSA (@Action4SA) May 13, 2026
Hulle voer aan dat Ramaphosa die publiek mislei het oor die bedrag gesteelde geld. Forensiese getuienis uit die verhoor van vermeende rowers dui daarop dat meer as R15 miljoen deur rekeninge van een beskuldigde gevloei het. Dit is beduidend meer as die amptelik gerapporteerde bedrag. ActionSA noem dit as ’n bewys van ’n moontlike toesmeerdery.
Die verhoor teen die vermeende rowers is uitgestel tot 25 Mei.
Die saak toets nie net Ramaphosa se integriteit nie, maar ook die parlement se vermoë om grondwetlike verantwoordingsmeganismes sonder partypolitiek toe te pas. Suid-Afrikaners sal in die komende weke en maande fyn dophou hoe die 31-lid-komitee sy werk doen.
