Die land is vandag in ’n toestand van hoë spanning en waaksaamheid terwyl massabetogings teen ongedokumenteerde immigrante landwyd van stapel loop.

Groepe soos Operation Dudula en March and March het ’n ultimatum gestel dat alle ongedokumenteerde buitelanders teen middernag gisteraand reeds die land moes verlaat het. Wat as ’n burgerlike protes begin het, het nou ontwikkel in ’n nasionale toets vir wet en orde.

Duisende migrante, veral uit Malawi en Zimbabwe, het die afgelope dae na konsulate en repatriasiesentrums gevlug. In Durban het lang toue Malawiërs gewag om gehelp te word, terwyl Zimbabwiërs in Kaapstad se Distrik Ses na die Departement van Binnelandse Sake se sentrum in Epping verskuif is. Baie woonbuurte en sakegebiede is stiller as gewoonlik, met inwoners en besighede wat die ontwikkelinge gespanne dophou.

President Cyril Ramaphosa het gister herhaal dat vandag ’n normale werksdag bly en dat die regering geen intimidasie, geweld of ontwrigting sal duld nie. “Die afdwing van immigrasiewette is die verantwoordelikheid van die staat alleen,” het hy beklemtoon. Hy het deelnemers opgeroep om binne die wet te bly en vreedsaam te betoog.

Die Suid-Afrikaanse Polisiediens (SAPD) het duisende ekstra lede ontplooi, met spesiale eenhede in sensitiewe gebiede. In Durban is ’n grootskaalse gereedheidsparade gehou, terwyl die Johannesburgse Metropolitaanse Polisie (JMPD) vroeër gewaarsku het teen groot verkeersontwrigting in die stad. Tot dusver word berigte van protesaksies as hoofsaaklik vreedsaam beskryf, maar die risiko van geweld bly hoog in sekere brandpunte.

Deelnemers aan die March and March-betoging het Maandag die strate van Hillbrow ingevaar terwyl hulle “Mabahambe” gesing en hul stemme dik gemaak het. Die vreedsame optog het gemeenskapslede saamgebring wat hul menings deur middel van sang en saamwees uitgespreek het.

Die protesaksies kom te midde van diepgewortelde frustrasie onder baie Suid-Afrikaners. Hoë werkloosheid, armoede, misdaad en druk op openbare dienste word dikwels aan onwettige immigrasie toegeskryf. Tradisionele leiers en groepe soos March and March het hul steun uitgespreek en gesê die aksie is noodsaaklik om die land te “herstel”. Jacinta Ngobese-Zuma het benadruk dat die datum deur gewone Suid-Afrikaners gedryf word wat voel dat die regering nie genoeg doen nie.

Kritici en menseregte-organisasies waarsku egter dat die veldtog xenofobiese onderstrominge het en dat baie migrante wettig in die land werk en bydra tot die ekonomie. Hulle herinner daaraan dat selfregulering onwettig is en dat enige aanvalle streng ondersoek sal word.

In Soweto en ander gebiede het duisende inwoners die afgelope dae reeds vreedsame optogte gehou. Tog bly die vrees bestaan dat vandag se landwye aksies in sommige plekke kan ontaard. Besighede, veral afleweringsdienste, winkels en spazawinkels, het verskerpte sekuriteit ingestel, terwyl sommige skole en instellings besluit het om vandag toe te bly.

Op ekonomiese vlak het die rand Maandag effens sterker verhandel, maar ontleders waarsku dat ontwrigting vandag verdere druk op die ekonomie kan plaas. Die regering en polisie het belowe om die situasie fyn dop te hou en vinnig op te tree waar nodig.

Vandag dien as ’n kritieke toets vir Suid-Afrika se vermoë om vreedsame protes toe te laat terwyl wet en orde gehandhaaf word. Die vraag is of die betogings sal lei tot werklike beleidsveranderinge rakende immigrasie, en of dit net bykomende verdeeldheid en skade aan die land se internasionale beeld veroorsaak. Die res van die dag sal antwoorde bring.

In ’n onverwante voorval is ’n Malawiese man wat op 'n Interlink-bus vanaf Malawi gereis het, Maandag by die Beitbrug-grenspos in Musina in hegtenis geneem nadat owerhede plofbare kabels ontdek het wat in sy bagasie in 'n sak rys weggesteek was.

Die plofstowwe waarop daar beslag gelê is se waarde word op sowat R100 000 geraam. Die verdagte word by die Musina-polisiestasie aangehou terwyl ondersoeke na die oorsprong, bestemming en moontlike betrokke misdaadnetwerke voortduur.

• Fokusprent deur pedrosilvam van Pixabay.