Sewe maande nadat die Johannesburgse Metropolisie Departement (JMPD) se kontrak met diensverskaffer Syntell op 23 Desember 2025 geëindig het, bly die stad se spoedkameras en outomatiese boeteverwerkingstelsel steeds buite werking.

Volgens berigte het die stad reeds meer as R17 miljoen aan inkomste verloor, terwyl motoriste klaarblyklik ongestraf jaag. Die situasie het kritiek uitgelok oor munisipale beplanning en oor padveiligheid in een van Suid-Afrika se besigste metropole.

Die kontrak met Syntell, wat beide die hardeware (kameras) en die rugsteunstelsel vir die verwerking van boetes verskaf het, het op die natuurlike einddatum verstryk. In teenstelling met gerugte van kansellasie, bevestig JMPD dat dit ’n standaardproses aan die einde van hulle termyn was. Syntell het egter onmiddellik hul toerusting verwyder, omdat die JMPD geen eie spoedkameras besit nie. Gevolglik het outomatiese wetstoepassing heeltemal tot stilstand gekom.

Superintendent Xolani Fihla, woordvoerder van die JMPD, het dit aan media bevestig: “Sedert Desember 2025 het die derdeparty-verskaffer hul hulpbronne en stelsels verwyder. Ons is tans besig met die amptelike voorsieningskettingproses om ’n nuwe diensverskaffer aan te stel.”

Ten spyte van hierdie versekering, bly die proses traag. Teen April 2026 is die verlore inkomste reeds op R17 miljoen geraam, ’n beduidende knou vir ’n stelsel wat in die 2023/24-boekjaar tot R50 miljoen aan verkeersboetes gegenereer het. Volgens die Road Traffic Infringement Agency (RTIA) was byna al die boetes (ongeveer 3,1 miljoen uit 3,4 miljoen) in die vorige finansiële jaar van kameras afkomstig. Boetes deur verkeersbeamptes maak slegs ’n fraksie uit van die vorige volumes.

Die afwesigheid van outomatiese kameras het ’n merkbare toename in spoedgedrag tot gevolg gehad, volgens plaaslike inwoners en padveiligheidsaktiviste. “Dit voel asof almal nou jaag sonder vrees,” het ’n Johannesburgse inwoner, Thabo Nkosi van Sandton, aan Sunday World gesê. “Ek sien daagliks mense wat 80 km/h in 60-sones ry. Die beamptes kan nie oral wees nie.”

JMPD beklemtoon dat sigbare patrollies verhoog is en dat beamptes voortgaan om self boetes uit te skryf, maar hulle erken dat dit nie die skaal van tegnologie kan vervang nie. Spoed bly een van die topfaktore in padongelukke in Johannesburg, waar die stad reeds sukkel met hoë ongeluksyfers.

WATCH | Seven months ago, the City of Johannesburg lost access to all automated traffic speed cameras. The Johannesburg Metro Police Department’s contract with the service provider, Syntell, lapsed in December last year, and no replacement has been appointed yet. pic.twitter.com/PrfCQSjpM4

— SABC News (@SABCNews) July 13, 2026

Die DA het skerp gereageer in hul kritiek. Solomon Maila, skadulid van die burgemeesterskomitee vir openbare veiligheid, het die situasie as “blatante onbevoegdheid” bestempel. “Die burgemeesterskomiteelid vir openbare veiligheid, Mgcini Tshwaku van die EFF, moes lank voor die kontrak se einde die proses begin het om ’n nuwe verskaffer aan te stel. Dit is onaanvaarbaar dat die stad so lank sonder hierdie kritieke diens funksioneer,” het Maila gesê.

Tshwaku en die stad se amptenare het nog nie breedvoerig op die kritiek gereageer nie, maar benadruk dat wetlike voorsieningsprosesse gevolg moet word om korrupsie te voorkom en waarde vir geld te verseker.

Dié krisis is nie nuut nie. In 2021/22 was Johannesburg se spoedkameras meer as ’n jaar lank buite werking ná ’n vorige kontrak se einde. Dit het destyds ook tot aansienlike inkomsteverliese en verhoogde spoed gelei, totdat Syntell in Desember 2022 ’n nuwe driejaarkontrak gekry het.

Soortgelyke probleme het in Ekurhuleni voorgekom, waar die EMPD ook ná Syntell se kontrakeinde sukkel met boeteverwerking. Dit dui daarop dat munisipaliteite swaar op private verskaffers steun vir tegnologie en infrastruktuur.

Intussen berei die land voor vir die volle implementering van die Administrative Adjudication of Road Traffic Offences Act (AARTO), wat vanaf 1 Julie 2026 landwyd van krag word. Onder AARTO word boetes in “oortredings” en “misdrywe” verdeel, met ’n puntestelsel wat lisensies kan opskort ná 15 punte. Dit kan die manier waarop boetes hanteer word ingrypend verander, maar vereis funksionerende stelsels – iets wat Johannesburg tans kortkom.

Padveiligheidsorganisasies soos die Automobile Association (AA) van Suid-Afrika het kommer uitgespreek. “Outomatiese handhawing is bewys om spoed effektief te verminder. Daarsonder val ons terug op ou, minder effektiewe metodes,” het ’n woordvoerder gesê. Hulle vra die stad om die aanstelling van ’n nuwe verskaffer te bespoedig.

Op sosiale media is inwoners verdeeld. Sommige verwelkom die “blaaskans” van kameras, terwyl ander bekommerd is oor veiligheid. “My kinders ry bus op daardie paaie. Dit is onverantwoordelik,” het een Facebook-gebruiker geskryf.

JMPD se Fihla het belowe dat die nuwe proses deursigtig sal wees en dat ’n verskaffer binnekort aangestel sal word. “Ons werk hard om die diens te herstel en padveiligheid te prioritiseer.”

Die stad staan voor ’n dubbele uitdaging: om die onmiddellike gaping te vul en terselfdertyd voor te berei vir AARTO se eise. Kenners waarsku dat verdere vertragings nie net inkomste sal kos nie, maar ook lewens op die paaie kan eis.

Intussen word motoriste aangeraai om spoedgrense te eerbiedig, selfs sonder kameras. Beamptes wat self diens doen en verhoogde sigbaarheid kan steeds verrassings meebring.

Die saak onderstreep die kwesbaarheid van munisipale dienste wat op buitekontrakteurs staat maak. Sonder vinnige aksie kan Johannesburg se verkeersbestuur ’n langtermyn probleem word wat beide veiligheid en finansies raak.

• Fokusprent deur Michael Schwarzenberger van Pixabay