Meer as 53 000 buitelandse burgers is in die afgelope vyf weke uit Suid-Afrika gedeporteer, of gerepatrieer, as deel van die regering se nuwe, omstrede Migration Management Campaign.
Die syfer kom te midde van intense anti-immigrasieprotes en toenemende geweld wat duisende migrante gedwing het om uit die land te ontvlug uit vrees vir hul lewens.
Die Suid-Afrikaanse regering se veldtog het momentum gekry ná burgerlike bewegings soos Operation Dudula en March and March ’n ultimatum gestel het dat alle ongedokumenteerde immigrante die land teen 30 Junie moes verlaat.
Wat gevolg het, was een van die grootste migrasie-uitvloeie in onlangse jare. Duisende Zimbabwiërs, Mosambiekers, Malawiërs en Nigeriërs het besighede, huise en werk agtergelaat om terug te keer na hul lande van oorsprong.
Die spanning het egter nie afgeneem nie. In Johannesburg, Kaapstad en ander groot sentra marsjeer betogers steeds gereeld met stokke en sing “Abahambe!” (“Hulle moet gaan!”). Berigte van intimidasie, gewapende burgerlikes wat deur tot deur gaan om ID-boekies te kontroleer en aanvalle op buitelanders bly instroom. Menseregtegroepe waarsku dat die situasie vinnig in volskaalse xenofobiese geweld kan ontaard.
’n Tragiese klimaks was die moord op ’n prominente leier van die March and March-beweging in Gauteng. Die SAPD het ’n spesiale taakspan aangestel om die moord te ondersoek, maar die voorval het die anti-immigrasiebeweging net verder aangevuur en die emosies laat oplaai.
Intussen het die situasie vir Nigeriese burgers nog dringender geword. Die Nigeriese regering het sy vrywillige repatriasieprogram Woensdag afgehandel met ’n laaste Air Peace-vlug wat 308 mense van Johannesburg na Lagos vervoer het. Meer as 1 500 Nigeriërs het sedert vroeg in Junie teruggekeer na hul land, aangesien geweld ten minste twee van hul landsburgers se lewens geëis het.
Ten spyte hiervan, kamp sowat 300 Nigeriërs steeds buite die Nigeriese ambassade in Pretoria. Hulle word glo toegang tot die ambassade geweier en doen ’n desperate beroep op beide die Nigeriese en Suid-Afrikaanse regering om hulle te help. Baie van die teruggekeerde burgers vertel hartverskeurende stories van huise en besighede wat hulle verloor het. In Suid-Afrika vra plaaslike inwoners intussen hoekom daar hulp aan “ongedokumenteerde migrante” gegee word, terwyl baie Suid-Afrikaners self sukkel.
By die Lindela Repatriation Centre noord van Johannesburg heers chaotiese toestande. Die sentrum is oorvol, met berigte van hongersnood, swak sanitasie en mediese hulp wat byna nie bestaan nie. Busse word weggestuur, omdat die stelsel eenvoudig nie die volume kan hanteer nie. Baie migrante sit dae lank vasgekeer sonder voldoende kos of skuiling, terwyl hulle wag om verwerk te word.
Die regering word van alle kante gekritiseer. Anti-immigrasiegroepe sê die optrede is te sag en te stadig, terwyl menseregteorganisasies en opposisiepartye waarsku dat die veldtog xenofobie aanmoedig en Suid-Afrika se beeld in Afrika skade berokken.
Buurlande reageer ook sterk. Nigerië en Malawi het hul kommer uitgespreek en ’n beroep op die Suid-Afrikaanse regering gedoen om die veiligheid van hul burgers te verseker. Sommige lande het self repatriasievlugte gereël om hul mense huis toe te bring.
Die huidige krisis het nie uit die lug geval nie. Suid-Afrika worstel reeds jare met een van die hoogste werkloosheidsyfers ter wêreld, hoë misdaadsyfers en swak dienslewering. Baie inwoners blameer immigrante vir die druk op hulpbronne, werkgeleenthede en behuising. Groepe soos Operation Dudula en March and March het hierdie frustrasie suksesvol gekanaliseer in georganiseerde veldtogte.
Kenners waarsku egter dat die probleem kompleks is. Baie migrante dra by tot die ekonomie deur in sekere sektore te werk waar Suid-Afrikaners nie altyd beskikbaar is nie. Die massiewe uitvloei kan ook negatiewe ekonomiese gevolge hê, veral in informele handel en landbou.
FG’s last evacuation flight from South Africa, with 315 returnees, scheduled to arrive Wednesday pic.twitter.com/VUCwIhBJV9
— Instablog9ja (@instablog9ja) July 14, 2026
Met plaaslike verkiesings wat naderkom, speel die immigrasiekwessie ’n groot rol in die politieke arena. Die regering staan voor ’n delikate taak, naamlik om wet en orde te handhaaf sonder om in blinde xenofobie te verval.
Intussen bly die situasie hoogs vlambaar. Terwyl honderdduisende Suid-Afrikaners die streng optrede verwelkom, vrees duisende ander dat die land besig is om sy Afrika-broers en -susters te verraai. Die volgende weke sal wys of die regering die spanning kan beheer of dat die geweld verder sal eskaleer.
