Dit is nou in die hande van die Verkiesingshof om te beslis of die ANC se kandidate wie se name nie die sperdatum gehaal het nie, mag deelneem aan vanjaar se plaaslikeregeringsverkiesing op 4 November.
Die party het hom tot die hof gewend nadat die Onafhanklike Verkiesingskommissie (OVK) geweier het om ’n groep nominasies te aanvaar wat volgens die ANC as gevolg van ’n fout met die kommissie se rekenaarstelsel nie ten volle afgehandel is nie.
Die ANC het verlede Vrydag, 4 September, ’n aansoek by die Verkiesingshof ingedien. Die party vra nie dat die nominasiesperdatum van 28 Augustus heropen word nie. Hulle wil hê die hof moet beslis dat die besonderhede wat voor die spertyd op die OVK se aanlyn stelsel vasgelê is, as tydig, wettig en geldig “ingedien” beskou moet word. Die kern van die saak is die uitleg van die woord “submitted” in artikels 14 en 17 van die Munisipale Verkiesingswet.
Volgens die ANC word 181 van hul kandidate geraak, van wie 130 op proporsioneleverteenwoordigingslyste is en 51 wykskandidate. Die dispuut speel af in ses munisipaliteite: Sondagsriviervallei, Walter Sisulu, Ngquza Hill en Port St Johns in die Oos-Kaap, uMshwathi in KwaZulu-Natal, en Mangaung in die Vrystaat. In sommige van hierdie gebiede bly die party se wykskandidate wel op die stembrief, terwyl die proporsionele lyste in dispuut is.
Die ANC hou vol dat tegniese probleme met die OVK se aanlyn nominasiestelsel die oorsaak was. Hulle sê die name en besonderhede was reeds op die stelsel vasgelê voordat die spertyd van 17:00 op 28 Augustus verstryk het, maar die finale indieningsproses kon nie afgehandel word nie. Die party beklemtoon dat hulle nie spesiale behandeling soek nie. Volgens die ANC se sekretaris-generaal, Fikile Mbalula, is 2 274 kandidate van 45 partye in dieselfde posisie, en enige verligting moet op almal van toepassing wees.
Die OVK staan egter vas by sy standpunt. Die kommissie sê die stelsel was deurgaans beskikbaar en daar was geen stelselfout nie. Slegs nominasies wat formeel as finaal ingedien gemerk is, word as geldig beskou. Die OVK het vroeër bevestig dat hulle geen ekstra tyd aan enige party of onafhanklike kandidaat sal gee nie en beplan om die finale kandidaatlyste op 16 September te publiseer.
Tydens ’n mediakonferensie gister (Dinsdag) by Luthuli House het Mbalula gesê die ANC het landwyd 9 128 kandidate genomineer, van wie 8 947 suksesvol geregistreer is. Dit verteenwoordig 97 persent van alle wyksetels en 90 persent van proporsionele setels. Hy het beklemtoon dat die party die hof se beslissing sal aanvaar.
Die saak vind plaas teen die agtergrond van ’n onlangse uitspraak waarin die Verkiesingshof ’n aansoek van die United Democratic Front (UDF) van die hand gewys het om die sperdatum te verleng. Die hof het bevestig dat die OVK nie die mag het om sperdatums te verslap nie, behalwe in baie beperkte omstandighede.
Moontlike uitkomste wissel. As die hof die ANC se uitleg van die wet aanvaar, kan die geraakte kandidate, en dié van die ander partye in dieselfde posisie, toegelaat word om deel te neem. Dit sou beteken die ANC behou sy volle lys in die betrokke munisipaliteite. As die hof die OVK se streng interpretasie handhaaf, val die 181 kandidate uit. Dit kan die party se posisie in daardie ses munisipaliteite verswak, veral waar proporsionele lyste geraak word, omdat dit die aantal setels wat die ANC kan wen, direk beïnvloed.
Die uitspraak kan ook ’n breër invloed hê. ’n Oorwinning vir die ANC sou ’n presedent skep vir hoe elektroniese nominasies in die toekoms hanteer word. ’n Nederlaag sou die boodskap stuur dat partye self verantwoordelik is om die volle proses stiptelik te voltooi, ongeag tegniese uitdagings.
Die Verkiesingshof staan nou voor ’n belangrike beslissing. Die ANC se veldtog vir die November-verkiesing gaan voort, maar die uitslag in daardie ses munisipaliteite hang deels daarvan af of die hof die party se kandidate weer op die stembrief plaas of nie. Die hof se uitspraak sal nie net die ANC se lot in dié gebiede bepaal nie, maar ook die strengheid van die nominasieproses vir toekomstige verkiesings.
- Lokprent deur Sang Hyun Cho van Pixabay
