Die ANC vestig al sy hoop op die laaste regsopsie tot sy beskikking om 181 van sy kandidate nog op die stembriewe vir die munisipale verkiesing van 4 November te kry.
Nadat die party in die Verkiesingshof verloor het, het hy nou die Konstitusionele Hof genader in wat sy laaste opsie is om die omstrede kandidatelysdebakel om te keer.
Die ANC het Woensdag ’n dringende aansoek by die Konstitusionele Hof ingedien en vra dat die hof die Verkiesingshof se beslissing tersyde stel en die OVK gelas om die 181 kandidate op die finale lyste te plaas. Die party vra dat die saak op 7 Oktober aangehoor word, minder as ’n maand voor die verkiesing.
Die 181 kandidate is in ses munisipaliteite in die Oos-Kaap, KwaZulu-Natal en die Vrystaat betrokke. Die ANC sê die besonderhede van die kandidate is wel voor die sperdatum van 28 Augustus op die OVK se aanlyn stelsel vasgelê, maar dat sy amptenare nie die finale “Submit as final”-knoppie betyds kon druk nie.
Die party voer nou aan dat die wet nie uitdruklik vereis dat dié spesifieke knoppie gedruk moet word voordat ’n kandidaat se nominasie as ingedien beskou kan word nie. Die ANC se sekretaris-generaal, Fikile Mbalula, sê daarom is die party se saak in die hoogste hof sterk.
Die OVK hou egter by sy weergawe dat die ANC eenvoudig nie die proses betyds voltooi het nie. Volgens die kommissie was die aanlyn stelsel funksioneel en het die ANC nog tot kort voor die spertyd daarop gewerk. Die OVK se hoofverkiesingsbeampte, Sy Mamabolo, het vroeër gesê die party het die finale indiening nie betyds voltooi nie en dat die gevolge daarvan nie ’n “besluit” van die OVK is nie, maar die gevolg van die versuim om aan die voorskrifte te voldoen.
Die OVK het ook aangevoer dat die ANC alternatiewe maniere gehad het om die nodige dokumente betyds in te dien.
Die Konstitusionele Hof sal nie bloot ’n nuwe geleentheid bied om dieselfde feite weer te debatteer nie. Die kernvraag is of die ANC daarin kan slaag om die hof te oortuig dat daar ’n regsvraag van grondwetlike of algemene openbare belang is wat ingryping regverdig.
Die ANC se sterkste argument is dat die dispuut nie oor laat indiening gaan nie, maar oor die korrekte uitleg van die woord “Submit” in die toepaslike kieswetgewing. Die party sê die kandidaatbesonderhede, dokumentasie en deposito’s was reeds in die OVK se stelsel voordat die sperdatum verstryk het. Die finale elektroniese stap, voer hy aan, was bloot ’n administratiewe funksie van die stelsel.
Die OVK se teenargument is dat so ’n benadering die uitdruklike sperdatum en die voorgeskrewe indieningsproses kan ondermyn. Die kommissie beklemtoon ook dat dieselfde reëls vir alle partye en kandidate moet geld.
Daar is dus geen sekerheid dat die ANC in die Konstitusionele Hof gaan slaag nie. Die feit dat die Verkiesingshof reeds teen die party beslis het, is betekenisvol, maar dit sluit nie ’n verdere appèl uit nie. Die uiteindelike uitkoms sal afhang van die Konstitusionele Hof se beoordeling van die regsargumente en die toepaslike grondwetlike beginsels.
Die saak het intussen verder as ’n tegniese dispuut oor ’n aanlyn stelsel ontwikkel. Die ANC sê die uitsluiting ontneem kiesers in die betrokke munisipaliteite ’n keuse op die stembrief en beroep hom op die grondwetlike beskerming van politieke deelname.
Die OVK verwerp dié benadering en sê dit kan nie bloot ’n party se kandidaatlys ná die sperdatum aanvaar omdat die party die proses nie betyds afgehandel het nie. Mamabolo het aangedui dat die kommissie die Grondwethof se beslissing sal respekteer.
Intussen is die algemene reaksie op die ANC se regsgeveg gemeng. Die OVK se standpunt is dat die reëls konsekwent toegepas moet word, terwyl die ANC en sy ondersteuners beklemtoon dat kiesers uiteindelik diegene is wat deur die uitsluiting geraak word.
Vir die ANC is die tyd egter besig om uit te loop. As die hof nie ingryp nie, sal die 181 ANC-kandidate nie op die finale stembriewe in die betrokke munisipaliteite verskyn nie. Die party se laaste poging om die kandidatelysdebakel om te keer, is dus nou in die hande van die land se hoogste hof wat die saak na verwagting op 7 Oktober sal aanhoor, net 28 dae voordat Suid-Afrikaners op 4 November na die stembus gaan.
- Lokprente bekom van Pixabay.
