Die stryd teen geslagsgebaseerde geweld en vrouemoord (GBVF) in Suid-Afrika het gister (Maandag) nuwe momentum gekry toe die gesamentlike nasionale ondersoek na die strafregstelsel se reaksie op hierdie krisis amptelik in Johannesburg van stapel gestuur is.
Drie grondwetlike instellings het in Braamfontein, Johannesburg met ’n week lange verhoor begin om sistemiese mislukkings in die aanmelding, ondersoek en ondersteuning van GBVF-sake bloot te lê.
Die betrokke instellings sluit in die Kommissie vir Geslagsgelykheid (CGE), die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie (SAMK) en die Kommissie vir die Bevordering en Beskerming van die Regte van Kulturele, Godsdienstige en Taalgemeenskappe (CRL).
Die ondersoek fokus spesifiek op die strafregstelsel se hantering van GBVF-sake. Dit ondersoek hoe sake aangemeld word, die ondersteuning wat slagoffers en oorlewendes ontvang, die gehalte van polisieondersoeke en die voorverhoorprosesse voordat sake in die hof beland.
Die instellings het die ondersoek uitgebrei nadat ’n oorweldigende aantal kommentare ontvang is van slagoffers, families, burgerlike organisasies, navorsers, regspraktisyns en lede van die publiek.
“Die ondersoek is gebaseer op die Nasionale Strategiese Plan teen GBVF, veral Pilaar 3, wat die strafregstelsel wil versterk deur beter ondersoeke, vervolging, beskerming van oorlewendes en samewerking tussen staatsinstellings,” het die kommissies in ’n gesamentlike verklaring gesê.
Die doel is om sistemiese swakhede bloot te lê, verantwoordelike partye aanspreeklik te hou en praktiese aanbevelings te formuleer om die stelsel te verbeter.
Die eerste fase van die ondersoek, wat nou aan die gang is by Braampark Office Park, konsentreer op oorlewendes se ervarings en die voorverhoorfase. Getuienis word van geselekteerde individue en organisasies aangehoor, en die instellings het aangedui dat vertroulikheidsversoeke waar nodig oorweeg sal word weens die sensitiewe aard van die sake.
Hierdie nasionale poging vind plaas teen die agtergrond van ’n voortgesette krisis. Volgens die SAMK is 569 vroue tussen April en Junie 2026 vermoor, terwyl 1 052 vroue pogings tot moord oorleef het. In dieselfde kwartaal is 8 814 verkragtingsake aangemeld. GBVF is reeds in November 2025 as ’n nasionale ramp geklassifiseer, en die Nasionale Raad oor ? vir ? Geslagsgebaseerde Geweld en moord op vroue is in Augustus 2026 amptelik aangestel om strategiese leiding te verskaf.
Die ondersoek word verder aangespoor deur die grusame reeks vrouemoorde in Ekurhuleni, oos van Johannesburg. Sedert middel-Julie 2026 het die polisie die liggame van minstens tien – en volgens die jongste verslae tot elf – vroue in die Ekurhuleni-gebied ontdek. Die meeste van die slagoffers was in hul twintigs of dertigs. Baie is halfnaak of naak gevind, soms met tekens van geweld soos kneusplekke of kabelbande.
Die gesamentlike ondersoek word gesien as ’n belangrike stap om juis hierdie soort sistemiese mislukkings aan te pak. Baie oorlewendes en families kla dat sake nie behoorlik ondersoek word nie, dat slagoffers nie voldoende ondersteuning by polisiestasies of Thuthuzela-sorgsentrums ontvang nie, en dat die pad na geregtigheid te lank en traumaties is.
Organisasies regoor die land, insluitend in die Vrystaat, het intussen 'n beroep op mans gedoen om nie stil te bly nie. In Bloemfontein het groepe soos Bua Monna en kerke meer as 200 mans bymekaar gebring om teen GBVF op te staan en verantwoordelikheid te neem, selfs wanneer die oortreders na aan hulle is.
Die ondersoek se bevindinge en aanbevelings sal na verwagting help om die gapings in die strafregstelsel te identifiseer en druk op die regering en polisie te plaas om vinniger en doeltreffender op te tree. Met die Ekurhuleni-moorde wat steeds nuwe liggame oplewer en die nasionale syfers wat skrikwekkend hoog bly, is die verwagting groot dat hierdie proses nie net ’n formele oefening sal wees nie, maar werklike verandering sal bring vir die duisende vroue en meisies wat elke dag in vrees leef.
Die verhore sal die res van die week duur, en die publiek word aangemoedig om die proses te volg. Vir baie is dit nie net ’n ondersoek nie, maar ’n toets of Suid-Afrika ernstig is om die oorlog teen geweld en moord op vroue te wen.
- Lokprent geskep deur Rosy / Bad Homburg / Germany van Pixabay
