Met net meer as twee weke oor voor stemdag loop die Demokratiese Alliansie (DA) volgens die jongste meningspeilings voor in Johannesburg, terwyl die party sy volstrekte meerderheid in Kaapstad behou. Die uitslae dui op ’n moontlike verskuiwing in die politieke magsbalans in die land se groot metro’s, waar die ANC toenemend steun aan opposisiepartye afstaan.

’n Onlangse eNCA-MarkData-peiling toon dat die DA 35% steun onder waarskynlike kiesers in Johannesburg geniet, ver voor die ANC se 21,8%. Die uMkhonto weSizwe-party (MK) volg met 12,5%, die EFF met 11,9% en ActionSA met 10,3%.

Die opname is onder meer tussen Augustus en September gedoen. Die foutmarge is sowat drie persentasiepunte per metro, met ’n verwagte kiesersopkoms van ongeveer 48%.

Hoewel die DA in Johannesburg ’n stewige voorsprong bo die ANC het, dui die syfers ook op ’n toenemend versplinterde politieke landskap. Die steun vir verskeie kleiner partye kan deurslaggewend wees wanneer daar ná die verkiesing oor koalisies en die aanwysing van burgemeesters onderhandel word.

Die DA se Helen Zille geniet volgens die peiling ook die grootste persoonlike steun onder die genoemde burgemeesterskandidate in Johannesburg. Sy behaal 30,6%, vergeleke met ActionSA se Herman Mashaba op 23,4%.

Zille het haar veldtog toegespits op beter dienslewering, die herstel van infrastruktuur en ondersoeke na korrupsie. Tog beteken haar voorsprong nie dat sy noodwendig die volgende burgemeester van Johannesburg sal word nie.

Die DA se steun van 35% is nie genoeg om die metro alleen te beheer nie. Die uiteindelike uitslag sal afhang van hoeveel kiesers op stemdag hul kruisies trek, asook van die moontlikheid dat partye ná die verkiesing sal saamwerk om ’n meerderheid in die stadsraad te vorm.

Die DA sal dus waarskynlik met die werklikheid van koalisiepolitiek rekening moet hou, selfs al eindig hy as die grootste party. Zille het reeds aangedui dat sy eerder sou verkies dat die DA ’n sterk opposisie vorm as om deel te word van ’n onstabiele koalisie met ’n klomp kleiner partye.

Indien die ANC, MK, die EFF, die Patriotic Alliance (PA) en ActionSA daarin slaag om genoeg steun te verenig om ’n meerderheid te vorm, kan hulle die DA en Zille uit die burgemeestersposisie hou. Dit sal afhang van die uiteindelike setelverdeling en of dié partye werklik daarin slaag om ’n werkbare ooreenkoms te bereik.

Die moontlikheid dat die grootste party nie die burgemeester lewer nie, beklemtoon die belang van koalisieonderhandelinge in ’n stad waar politieke verskille en uitdagings met dienslewering reeds groot druk op die plaaslike bestuur plaas.

Vergeleke met die vorige plaaslike verkiesing in 2021 dui die peiling op ’n verbetering in die DA se posisie in Johannesburg, terwyl die ANC se steun afgeneem het. Die ANC se tradisionele oorheersing in die stad word toenemend deur ’n verskeidenheid opposisiepartye uitgedaag.

Verkiesingsontleder Wayne Sussman meen die uitslae kan op ’n fundamentele verskuiwing in die magsbalans in die groot metro’s dui. Volgens dié ontleding is dit moontlik dat die ANC ná die verkiesing in geen van die land se ses groot metro’s die sterkste party sal wees nie.

In Kaapstad is die DA se posisie aansienlik sterker. Volgens dieselfde eNCA-MarkData-peiling geniet die party 52,6% steun, teenoor die ANC se 23,6%. Die uitslag dui daarop dat die DA sy volstrekte meerderheid in die Moederstad kan behou.

Die peiling het ook die omstrede voorstel vir ’n muur langs die N2 ondersoek. Byna 70% van die respondente (69,6%) het ten gunste van die voorgestelde muur gestem.

Die Stad Kaapstad voer aan dat die muur nodig is om motoriste teen aanvalle deur misdadigers te beskerm. Kritici beskou dit egter as ’n uitsluitingsmaatreël wat aan die ruimtelike skeiding van die apartheidsera herinner.

Die sterk steun vir die voorstel dui daarop dat veiligheid ’n belangrike kwessie vir baie respondente is, hoewel die peiling nie op sigself verklaar waarom mense die muur ondersteun of daarteen gekant is nie. Die debat raak aan moeilike vrae oor misdaad, openbare veiligheid en die manier waarop infrastruktuur gebruik word om mense te beskerm sonder om bestaande sosiale verdeeldheid te verdiep.

Die verskil tussen Johannesburg en Kaapstad beklemtoon hoe uiteenlopend die politieke uitdagings in die land se grootste stedelike gebiede is. In Johannesburg kan die versplintering van steun die DA se pad na die burgemeestersposisie bemoeilik, selfs al eindig die party eerste. In Kaapstad, daarenteen, plaas sy steun van 52,6% hom in ’n sterk posisie om sy meerderheid te behou.

Met stemdag op 4 November wat nader kom, sal die werklike kiesersopkoms en die finale verdeling van stemme bepaal in watter mate die peilings die uitslag reg voorspel. Veral in Johannesburg kan ’n betreklik klein verskuiwing in steun die onderhandelingsmag van kleiner partye beïnvloed en uiteindelik bepaal wie die stad gaan bestuur.

• Lokprent deur OpenClipart-Vectors van Pixabay