Suid-Afrikaners nog in die duister oor beheer van groot metro’s skaars ’n week voor sperdatum

  • 0

Met net meer as ’n week oor voordat die wetlike sperdatum van 26 November 2026 verstryk vir die samestelling van munisipale rade, is Suid-Afrikaners steeds in die duister oor watter partye die land se grootste metro’s en talle plaaslike rade gaan beheer.

Die 2026 munisipale verkiesings het onder andere Johannesburg, Tshwane en Ekurhuleni sonder enige volstrekte meerderheid gelaat, en intensiewe koalisie-onderhandelinge sloer nou al byna twee weke sonder enige amptelike deurbraak.

In Johannesburg het die DA die meeste stemme gekry en 91 uit 270 setels verower. Die ANC het 63 setels behaal, terwyl ActionSA met ongeveer 43 setels as die deurslaggewende koningmaker na vore getree het. Soortgelyke situasies heers in Tshwane en Ekurhuleni, waar geen party alleen kan regeer nie. Die wet vereis dat rade binne 14 dae na die publikasie van die uitslae in die Staatskoerant saamgestel moet word. Daardie tydperk eindig op 26 November. Indien partye nie betyds ooreenkomste bereik nie, kan dit tot verdere onstabiliteit, vertraagde dienslewering en selfs administratiewe chaos lei.

Professor Susan Booysen het aan Eyewitness News gesê sy glo daar is min aanduidings dat die land se koalisiepolitiek meer stabiel sal word, veral op plaaslikeregeringsvlak.

Die grootste struikelblok in die Gauteng-metro’s is ActionSA se standpunt teenoor die DA. Partyleier Herman Mashaba het herhaaldelik enige koalisie met die DA onder sy huidige leierskap uitgesluit. Hy het die DA in die verlede as “rassisties” bestempel en gesê dat samewerking met daardie party verraad sou wees teenoor die swart kiesers wat vir ActionSA gestem het. Die persoonlike vyandskap tussen Mashaba en DA se burgemeesterskandidaat, Helen Zille, wat terugdateer na Mashaba se uittrede uit die DA in 2019, speel ’n sentrale rol. Mashaba het ook gesê hy kan nie met Cilliers Brink, die DA se burgemeesterskandidaat in Tshwane, saamwerk nie.

In ’n poging om die dooiepunt te breek, het Mashaba aan DA-leier Geordin Hill-Lewis voorgestel dat beide hy en Zille as burgemeesterskandidate in Johannesburg onttrek, sodat die DA ’n ander kandidaat kan benoem. In Tshwane wil hy hê dat Brink sy raadsetel moet prysgee sodat ActionSA se Nasiphi Moya as burgemeester kan voortgaan. Die DA het tot dusver nie hierdie voorwaardes aanvaar nie, en Zille en Brink swyg oor die eise. Mashaba het intussen beweer hy is “nie te koop” nie nadat hy na bewering miljoene rande in verkiesingsbefondsing aangebied is in ruil vir ’n koalisie met die DA.

Die DA se weiering om toe te gee het ActionSA nader aan die ANC, EFF en MK-party gedryf. Mashaba het onlangs aangedui dat sy party naby is aan ’n ooreenkoms met die ANC. Volgens politieke ontleders kan ’n blok van die ANC, ActionSA, EFF en MK in Johannesburg 138 setels behaal – net twee meer as die 136 wat nodig is vir ’n meerderheid. Daar is ook ander koalisiemoontlikhede in Johannesburg vir die ANC sonder MK se steun. So ’n ooreenkoms sou Mashaba as burgemeester van Johannesburg kon verkies, Moya in Tshwane behou en die ANC beheer in Ekurhuleni gee. Dit sou die DA, ten spyte van sy sterkste steun in al drie metro’s, heeltemal uitsluit van mag.

Hierdie ontwikkelinge het gemengde reaksies ontlok. Sommige ActionSA-ondersteuners het kommer uitgespreek oor die vyandige toon teenoor die DA en gewaarsku dat ’n koalisie met die ANC teenstrydig is met Mashaba se vroeëre beloftes om nooit met die ANC saam te werk nie. Ander sien dit as politieke pragmatisme.

Die gevolge vir die betrokke partye is groot. Vir die DA beteken uitsluiting uit die drie Gauteng-metro’s ’n ernstige terugslag in sy ambisie om die party as die hoofalternatief vir die ANC te vestig. Dit kan ook sy onderhandelingsposisie in die RNE verswak. Vir ActionSA is dit ’n hoërisikostrategie: Sukses kan die party in ’n magposisie plaas, maar mislukking of ’n onstabiele koalisie met die ANC en EFF kan kiesers vervreem. Die ANC, wat nasionaal en in Gauteng swaar verliese gely het, sien ’n geleentheid om mag te behou deur alliansies.

Intussen bly dienslewering die grootste slagoffer van die politieke spel. Inwoners van Johannesburg, Tshwane en Ekurhuleni wag al jare lank vir stabiele bestuur, beter water-, elektrisiteit- en afvalbestuur. Met die sperdatum wat vinnig nader kom, hang die toekoms van hierdie stede en talle ander munisipaliteite landwyd in die weegskaal. Of partye bereid sal wees om ego’s opsy te sit ter wille van stabiliteit sal in die volgende sewe tot tien dae duidelik word.

  • 0
Verified by MonsterInsights
Top