Die diplomatieke spanning tussen Suid-Afrika en die VSA het die afgelope dae weer toegeneem nadat die Amerikaanse ambassadeur in Pretoria, Leo Brent Bozell III, openlik daarop aangedring het dat president Cyril Ramaphosa die omstrede “Kill the Boer, Kill the Farmer”-lied in die openbaar moet veroordeel.

Bozell het die saak in onderhoude met plaaslike media, onder meer Business Day en die SABC, direk gekoppel aan Washington se bekommernisse oor minderheidsregte, plaasaanvalle en die breër bilaterale verhouding.

Bozell het herhaal dat die VSA reeds sowat ’n jaar gelede vyf formele versoeke aan die Suid-Afrikaanse regering gerig het. Dié versoeke sluit in: die prioritisering van landelike misdaad en plaasaanvalle as ’n prioriteitsmisdaad; ’n openbare veroordeling van die “Kill the Boer”-lied as aanhitsing tot geweld; duidelike grense aan onteiening sonder vergoeding; die verligting van Swart Ekonomiese Bemagtiging-reëls vir Amerikaanse maatskappye wat in Suid-Afrika bedrywig is; en ’n afsien van bande met lande soos Iran wat Washington as teenstanders beskou.

Hy het gesê Amerika se geduld is nou op, en dat die onlangse teikengerigte visumbeperkings teen sekere Suid-Afrikaners slegs die eerste stap is in ’n reeks moontlike eskalerende maatreëls.

Die ambassadeur het spesifiek beklemtoon dat Ramaphosa se stilswye oor die lied ’n fundamentele probleem skep. “As jy nie kan sê dat ‘Kill the Boer, Kill the Farmer’ aanhitsing tot geweld is nie, het ons ’n fundamentele probleem,” het hy verklaar.

Hy het bygevoeg dat die posisie van die “beskaafde wêreld” is dat die lied haatspraak is, ondanks die Suid-Afrikaanse howe se uitspraak dat dit nie as sodanig kwalifiseer nie. Bozell het egter later verduidelik dat sy vroeëre opmerkings oor die howe sy persoonlike siening weerspieël, en dat die Amerikaanse regering die onafhanklikheid van die Suid-Afrikaanse regstelsel respekteer.

Die spanning word verder aangewakker deur Suid-Afrika se voortgesette bande met Iran en China, asook die minister van internasionale betrekkinge en samewerking, Ronald Lamola, se onlangse optrede in New York.

Lamola het ’n platform gedeel met die Amerikaanse senator Bernie Sanders en figure van die Democratic Socialists of America, ’n stap wat skerp kritiek ontlok het. Kritici, onder wie Solidariteit se Dirk Hermann en politieke kommentators, het gewaarsku dat die minister se optrede Suid-Afrika se toegang tot die African Growth and Opportunity Act (Agoa) in gevaar stel en tienduisende werksgeleenthede kan bedreig. Hulle beskryf dit as ’n onverantwoordelike boodskap teenoor Suid-Afrika se belangrikste handelsvennoot op ’n tydstip wanneer verhoudinge reeds kritiek is.

Bozell het in sy onderhoude ook verwys na oudpresident Thabo Mbeki se moontlike rol. Hy het Mbeki bestempel as iemand met die “gravitas” en diplomatieke ervaring om die dooiepunt te help oplos, en gesê die oudstaatshoof verstaan die meganismes van internasionale diplomasie beter as enigiemand anders in Suid-Afrika.

Die ambassadeur het bevestig dat hy al etlike kere met Mbeki gesprek gevoer het en die grootste respek vir hom het. In ’n latere verduideliking op X het Bozell egter die rekord reggestel: Hy het nie gevra dat Mbeki moet ingryp of bemiddel nie. “Ek het al etlike kere met oudpresident Mbeki gesit en ek het die grootste respek vir hom, maar soos hierdie knipsel uit my onlangse onderhoud met Business Day wys, het ek nie gevra dat hy moet ingryp of ons bilaterale verhouding moet bemiddel nie,” het hy geskryf.

Setting the record straight. I have sat down with President Mbeki on several occasions and I have the greatest respect for him, but as this clip from my recent interview with Business Day shows, I did not call for him to intervene or mediate our bilateral relationship @BDliveSA pic.twitter.com/75IuQFSTRy

— U.S. Ambassador to the Republic of South Africa (@USAmbRSA) September 22, 2026

Die Suid-Afrikaanse regering het intussen herhaal dat Suid-Afrika bereid is om voort te gaan met konstruktiewe betrokkenheid by die VSA, maar sonder om sy soewereiniteit prys te gee. Die presidensie en Dirco beklemtoon dat kwessies soos grondhervorming, SEB en buitelandse beleid binnelandse aangeleenthede is wat deur Suid-Afrikaanse instellings hanteer moet word. Ramaphosa het vroeër vanjaar ook die ambassadeur ontvang om die verhouding te “herkalibreer”, maar Washington se ongeduld blyk toe te neem.

Die huidige wrywing volg op ’n reeks gebeure sedert die begin van die Trump-administrasie se tweede termyn, insluitend die uitsluiting van die vorige Suid-Afrikaanse ambassadeur, Ebrahim Rasool, teikengerigte visumbeperkings, bekommernisse oor Agoa en die Amerikaanse vlugtelingprogram vir Afrikaners.

Ontleders waarsku dat die situasie ekonomiese gevolge kan hê as dit nie gou ontlont word nie, veral vir uitvoerders wat van die Amerikaanse mark afhanklik is.

Terwyl Bozell se openlike kritiek en die verwysing na Mbeki die debatte verder aanwakker, bly die kernelemente van die spanning dieselfde: Washington se eise vir beleidsveranderings teenoor Pretoria se standpunt dat hy nie onder druk sy soewereiniteit sal prysgee nie. Of die gesprek tussen die ambassadeur en die oudpresident enige praktiese deurbraak sal bring, is onseker, maar dit onderstreep hoe ernstig sake nou is in een van Suid-Afrika se belangrikste bilaterale verhoudings.

• Lokprent deur Alexander Lesnitsky van Pixabay.