Grafika: © Texler (geplaas op 14 Junie 2017) (Pixabay.com)
Die spanning tussen die ANC en die DA, die twee grootste vennote in Suid-Afrika se Regering van Nasionale Eenheid (RNE), het hierdie week verder toegeneem nadat die nuwe DA-leier, Geordin Hill-Lewis, president Cyril Ramaphosa formeel versoek het om die DA se verteenwoordigers in die kabinet te herskommel.
Wat op die oog af soos ’n interne partyaangeleentheid lyk, het vinnig ontwikkel tot ’n openbare woordestryd wat die brose verhoudings binne die RNE blootlê en die toenemende verkiesingskoors voor November se munisipale verkiesing onderstreep.
Die ANC het die DA se optrede skerp veroordeel in ’n verklaring en beskuldig die party daarvan dat hulle die President se grondwetlike gesag ondermyn en die RNE se samewerkingsgees in gevaar stel. In ’n amptelike verklaring het die ANC se departement van kommunikasie die DA van skynheiligheid beskuldig en aangevoer dat die party grondwetlike beginsels ondersteun slegs wanneer dit hul eie politieke belange dien.
THE ANC NOTES THE DA HYPOCRITICAL RESPECT FOR CONSTITUTION AND DISCOMFORT WITH TRANSFORMATION pic.twitter.com/dEdGi6cpNI
— ANC - African National Congress (@MYANC) June 18, 2026
Die storm het losgebars nadat Hill-Lewis aan Ramaphosa voorgestel het dat die voormalige DA-leier, John Steenhuisen, as minister van landbou vervang word deur Willie Aucamp, tans minister van bosbou, visserye en die omgewing. Volgens die voorstel sal Steenhuisen na die pos van adjunkminister van handel, nywerheid en mededinging verskuif word.
Die DA voer aan dat die voorgestelde veranderinge deel vorm van ’n groter poging om prestasie en aanspreeklikheid binne die party se regeringspan te versterk. Daar word veral verwys na kritiek oor Steenhuisen se hantering van die bek-en-klouseer-krisis wat die landbousektor die afgelope maande onder druk geplaas het.
Die ANC sien die saak egter heeltemal anders.
Volgens die ANC is die aanstelling en afdanking van ministers uitsluitlik die president se prerogatief ingevolge die Grondwet. Deur die veranderinge eers in die openbaar aan te kondig en daarna van Ramaphosa te verwag om dit te bekragtig, behandel die DA die president volgens die ANC as bloot ’n “rubberstempel” vir sy interne partybesluite.
“Die DA omarm grondwetlike bepalings wanneer dit hulle pas, maar staan dit teë wanneer dit nie in hul belang is nie,” het die ANC in sy verklaring gesê.
Die ANC het ook die geleentheid gebruik om ou ideologiese verskille met die DA weer op die voorgrond te plaas. Die party beweer die DA se verbintenis tot transformasie is oppervlakkig en wys op die DA se langdurige teenkanting teen beleide soos Breë-Basis Swart Ekonomiese Bemagtiging (B-BBEE).
Veral Steenhuisen se voorgestelde verskuiwing na die Departement van Handel, Nywerheid en Mededinging het die ANC ontstel. Die departement speel ’n sentrale rol in industrialisering, werkskepping en ekonomiese transformasie. Volgens die ANC word ’n kritieke ekonomiese portefeulje nou gebruik om interne DA-politiek te bestuur.
Hoewel die geskil amptelik oor ’n kabinetskommeling handel, meen politieke waarnemers dit weerspieël ’n veel groter stryd wat reeds in die aanloop tot die plaaslikeregeringsverkiesing ontvou.
South Africa’s opposition party the DA has removed its former leader John Steenhuisen from his cabinet position as the country heads for municipal elections.
What this all means, from our archive: https://t.co/XPXVXpT3DK#Politics
— The Conversation Africa (@TC_Africa) June 18, 2026
Met minder as vyf maande oor voordat kiesers in November na die stembus gaan, bevind die ANC en DA hulle in ’n ongemaklike posisie: Hulle moet saam regeer, maar terselfdertyd teen mekaar ’n veldtog voer.
Die DA probeer toenemend wys dat sy ministers binne die RNE aan hoër standaarde van prestasie gehou word as hul ANC-eweknieë. Die party se boodskap van aanspreeklikheid is duidelik gemik op stedelike en middelklaskiesers wat beter regering en doeltreffender dienslewering eis.
Die ANC, daarenteen, gebruik die geleentheid om die DA as elitisties, antitransformasie en onbetroubaar voor te stel. Dit is ’n boodskap wat veral op swart kiesers gemik is, waar kwessies van ekonomiese regstelling en historiese ongelykheid steeds sterk emosionele en politieke betekenis dra.
Die gevolg is dat elke beleidsverskil, kabinetsbesluit of openbare meningsverskil al hoe meer deur ’n verkiesingslens gesien word.
Sedert die vorming van die RNE ná die historiese verkiesing van 2024 het beide partye probeer om ’n balans te vind tussen samewerking en politieke wedywering. Die jongste botsing toon egter hoe moeilik dié balans word namate die verkiesingsdatum nader kom.
Ramaphosa bevind hom intussen in ’n delikate posisie. Indien hy die DA se versoek goedkeur, kan dit deur ANC-strukture as ’n toegewing aan ’n koalisievennoot beskou word. Indien hy dit verwerp, loop hy die risiko om verdere spanning met die DA te veroorsaak.
Wat ook al sy finale besluit voor die einde van Junie gaan wees, dien die jongste konflik as nog ’n herinnering daaraan dat die RNE se grootste uitdaging nie noodwendig regeringsbeleid is nie, maar die groeiende politieke spanning tussen twee partye wat tegelyk vennote én teenstanders is. Met die munisipale verkiesing om die draai, lyk dit of daardie spanning net verder gaan toeneem.
