Suid-Afrika se landbousektor is in die greep van ’n uitmergelende bek-en-klouseer-krisis, met 274 onopgeloste uitbrake wat ’n donker wolk oor vyf provinsies gooi.
In reaksie op die groeiende bedreiging het die minister van landbou, John Steenhuisen, die stigting van ’n gespesialiseerde taakspan aangekondig en die aankoop van 900 000 entstofdosisse van Botswana bevestig. Terwyl hierdie stappe verwelkom word, waarsku kenners en rolspelers in die bedryf dat die pad na herstel lank is en dat volgehoue, gekoördineerde optrede deurslaggewend is om ’n totale ineenstorting van die rooivleisbedryf te voorkom.
Today, I announced the establishment of the foot-and-mouth disease task team led by the Department of Agriculture in partnership with the private sector. An important step in our fight against FMD that will protect our beef industry. 🇿🇦 pic.twitter.com/ZD8kPaV17o
— John Steenhuisen MP (@jsteenhuisen) September 1, 2025
KwaZulu-Natal bly die onbetwiste episentrum van die krisis, met ’n verstommende 180 onopgeloste gevalle. Die provinsie word ook beskou as die bron van ’n onlangse uitbraak in Mpumalanga, nadat besmette beeste na bewering by ’n veiling verkoop is – ’n voorbeeld van hoe vinnig en ver die hoogs aansteeklike siekte kan versprei. Die siekte het ook reeds sy kloue in Gauteng, die Vrystaat en Noordwes ingeslaan, wat die veebedryf landwyd onder geweldige druk plaas.
Bek-en-klouseer, ’n virale siekte wat gespletehoefherkouers soos beeste, skape en bokke aantas, het verwoestende ekonomiese gevolge. Dit veroorsaak nie net pynlike blase op diere se bekke en pote wat tot verminderde produksie lei nie, maar die grootste skade lê in die impak op handel. Internasionale markte sluit hul deure vir vleisprodukte uit lande waar die siekte voorkom, wat uitvoergeleenthede lamlê en die lewensbestaan van duisende boere en plaaswerkers direk bedreig.
In ’n poging om die gety te keer het Steenhuisen vandeesweek proaktiewe maatreëls aangekondig. Die nuutgestigte taakspan, ’n vennootskap tussen die Departement van Landbou en die privaatsektor, sal die regering se pogings om die siekte te voorkom, te bestuur en te beheer vereenvoudig en doeltreffender maak. “Dit is ’n belangrike stap in ons geveg teen bek-en-klouseer wat ons beesvleisbedryf sal beskerm,” het Steenhuisen gesê. ’n Bedrag van R72 miljoen is reeds bestee aan die invoer van entstowwe uit Botswana om die onmiddellike krisis te takel.
Deel van Suid-Afrika se planne om bek-en-klouseer in die toekoms te bestuur, is om teen die eerste kwartaal van volgende jaar te begin om bek-en-klouseer-entstof te begin produseer, sê John Steenhuisen, minister van landbou. pic.twitter.com/ftP0odg061
— FARMINGPORTAL-AGRI NEWS NET-LANDBOU NUUSNET (@farmingportal) September 2, 2025
’n Langertermynoplossing is ook op die horison. Die minister het planne onthul vir die oprigting van ’n plaaslike, middelgrootte-entstofproduksiefasiliteit wat teen Maart 2026 in bedryf behoort te wees. Hierdie stap sal Suid-Afrika se selfstandigheid versterk en die land se afhanklikheid van buitelandse entstofverskaffers drasties verminder. Verder word pogings verskerp om diere-identifikasie en naspeurbaarheid te verbeter, diagnostiese kapasiteit uit te brei en bewusmakingsveldtogte onder boere te intensiveer.
Die DA se woordvoerder oor landbou, Willie Aucamp, het die vordering verwelkom, maar ’n beroep gedoen om “volgehoue waaksaamheid”. Die party het die erns van die situasie in ’n verklaring beklemtoon en daarop gewys dat sukses afhang van ’n benadering wat die hele samelewing betrek. “Boere, die industrie, die regering en die burgerlike samelewing moet almal verantwoordelik en in die beste belang van die landbousektor optree,” het Aucamp in ’n verklaring gesê. Die DA het onderneem om die implementering van die maatreëls fyn dop te hou en die regering aanspreeklik te hou.
Daar is wel enkele ligpunte. Die Noord-Kaap en Wes-Kaap, twee kritieke landbouprovinsies, bly steeds vry van die siekte. Verder is geen nuwe uitbrake sedert September verlede jaar in die Oos-Kaap aangemeld nie, wat toon dat kwarantyn- en beheermaatreëls wel effektief kan wees.
Die uitbraak herinner aan historiese pandemies wat die wêreldwye veebedryf al geteister het. Bek-en-klouseer, wat reeds sedert die 16de eeu bekend is, word veroorsaak deur ’n virus met sewe verskillende serotipes, wat die ontwikkeling van ’n universele entstof bemoeilik. ’n Serotipe is ’n duidelike variasie binne ’n spesie bakterie of virus of tussen immuunselle.
Vir die boere op grondvlak is die stryd daagliks en persoonlik. Die finansiële koste van bioveiligheid en veeverliese en die sielkundige tol van onsekerheid weeg swaar. Terwyl die regering en die georganiseerde landbou nou saamwerk om die siekte onder beheer te bring, is die boodskap duidelik: Die stryd teen bek-en-klouseer is nog lank nie verby nie, en die gesondheid van Suid-Afrika se landbou-ekonomie hang in die weegskaal.
Terwyl die uitbraak voortduur, waarsku kenners dat swak grensbeheer en vee uit naburige lande soos Zimbabwe, Eswatini en Lesotho, waar geen inentingsprogramme bestaan nie, die probleem vererger.
