Die minister van finansies, Enoch Godongwana, se aankondiging van ’n tydelike brandstofheffingverligting van R10 miljard in sy mediumtermynbegrotingsbeleidsverklaring het gemengde reaksies ontlok.

Terwyl die ANC dit as ’n direkte verligting vir werkende gesinne prys, beskuldig opposisiepartye die regering daarvan dat dit bloot ’n verkiesingsbonus en vroeë Kersgeskenk is om stemme te wen voor die plaaslike verkiesings op 4 November.

Godongwana het aangekondig dat die algemene brandstofheffing van 4 November tot 1 Desember met R1,50 per liter vir petrol en R3 per liter vir diesel verlaag word. Daarna word die verligting verminder tot R1 per liter vir petrol en R1,50 per liter vir diesel tot 5 Januarie 2027. Die pakket word befonds uit oorskotinkomste wat van die Sentrale Energiefonds (SEF) teruggeploeg is in die Nasionale Inkomstefonds.

Huidige binnelandse pryse is op rekordhoogtes: 95-oktaan-petrol staan op R30,25 per liter en diesel 50ppm (groothandel) op ongeveer R33,29 per liter. Volgens die jongste data van die SEF was daar vroeër in Oktober verwagtings van stygings van meer as R4 per liter vir petrol.

Hierdie syfers het egter aansienlik verbeter. Met die heffingverligting bygereken, verwag ontleders nou dat 95-oktaan-petrol in die binneland met slegs ongeveer 50 tot 60 sent per liter sal styg, tot rondom R30,75 of R30,85. Diesel, daarenteen, kan met R1,60 tot R1,70 per liter daal, wat die prys nader aan R31,60 tot R31,70 sal bring.

Hierdie syfers is egter nog net projeksies. Die amptelike pryse word eers einde Oktober aangekondig en kan nog verander as die internasionale olieprys of die rand se waarde verder wissel.

Die reaksies van politieke partye weerspieël die diep verdeeldheid oor die petrolprys. Die ANC se sekretaris-generaal, Fikile Mbalula, het die aankondiging hartlik verwelkom. Hy sê die Minister het na die sakke van die werkende gesin gekyk en vir hulle ’n bietjie geld laat oorhou. Volgens hom is die R10 miljard ’n direkte inset wat gesinne en besighede in die besige feesgety sal help om die las van hoë vervoer- en voedselkoste te verlig.

Die Vryheidsfront Plus was meer gematig. Parlementslid Wouter Wessels het die mediumtermynbegroting as “grootliks positief” beskryf, gegewe die land se ekonomiese omstandighede, maar bygevoeg dat die verligting “te min, te laat” is. Hy het gewaarsku dat ekstra fondse aan munisipaliteite vermors sal word as korrupsie en swak bestuur nie aangespreek word nie.

Die DA het die fokus eerder op strukturele hervormings geplaas. Hulle sê ’n permanente oplossing, veral die hervorming van die Padongelukfonds (POF), sou meer sin maak as tydelike heffingverlagings.

ActionSA se Alan Beesley was meer krities. Hy sê die R10 miljard skiet ver tekort en los nie die groter lewenskostekrisis, werkloosheid of swak ekonomiese groei op nie.

Die EFF en MK-party se reaksies was die skerpste. EFF-woordvoerder Sinawo Thambo het die verligting as ’n verkiesingsfoefie afgeskryf wat net voor die plaaslike verkiesings aangekondig is om stemme te koop. Die MK-party het dit bedrog en “siniese verkiesingspolitiek” genoem. Hulle argumenteer dat ’n begroting wat nie werkskepping of grondkwessies aanspreek nie, nie werklike hulp bied nie.

Vakbonde soos Cosatu het die verligting verwelkom as ’n stap in die regte rigting, maar aangedring op ’n volledige hersiening van die brandstofprysstruktuur, insluitend die POF-heffing. Hulle sê tydelike maatreëls is nie genoeg om die strukturele druk op pendelaars en die ekonomie te verlig nie.

Die vraag bly: Is hierdie verligting net ’n politieke gebaar of daadwerklike hulp? Aan die een kant kom dit op die regte tyd, net voor die feesgety, wanneer Suid-Afrikaners die meeste reis en vervoerkoste hoog is. Dit sal veral dieselverbruikers, soos vragmotorbestuurders en boere, aansienlik help. Aan die ander kant is die verligting tydelik. Teen Januarie 2027 is die meeste van die voordeel weg, terwyl die onderliggende probleme, soos hoë internasionale oliepryse, ’n swak rand, en ’n brandstofprysstruktuur vol heffings, onveranderd bly.

Baie Suid-Afrikaners leef van maand tot maand. Vir hulle is elke rand wat by die pomp bespaar word, betekenisvol. Tog waarsku ontleders dat sonder volhoubare ekonomiese groei, werkskepping en hervorming van die heffingstelsel, sulke tydelike maatreëls bloot ’n pleister op ’n dieper wond bly.

Of die aankondiging nou ’n verkiesingsbonus of ’n opregte poging is om die wa deur die drif te help, sal die kiesers op 4 November self moet besluit. Die druk by die pomp word wel vir eers effens verlig, maar die langtermynuitdagings bly onveranderd.

• Lokprent deur andreas160578 van Pixabay