Met slegs enkele dae voor volgende week se plaaslike verkiesings het die Bronkhorstspruit-waterkrisis in ’n bitter politieke slagveld verander.
Politieke partye beskuldig mekaar nou openlik oor en weer van nalatigheid en die uitbuiting van ’n gesondheidskrisis vir verkiesingswins. Dit terwyl meer as 800 inwoners, van wie die meeste kinders jonger as vier is, siek geword het nadat hulle besmette water gedrink het.
Die Bronkhorstspruit Water Treatment Works het tussen einde September en middel-Oktober water sonder chloordesinfeksie verskaf. Die water is uit die swaar besoedelde Bronkhorstspruitrivier gepomp, wat riool van disfunksionele rioolwerke bevat. Toetse het hoë vlakke van E coli opgespoor. Die aantal siekes het van die aanvanklike 408 tot 833 gestyg.
Geen sterftes is aangemeld nie, maar die situasie het inwoners in Zithobeni, Dark City, Rethabiseng, Sokhulumi en omliggende gebiede sonder veilige kraanwater gelaat.
Tshwane se burgemeester, Nasiphi Moya, het nalatigheid erken en gesê die situasie is “onverdedigbaar”. Die aanlegbestuurder is geskors, ’n onafhanklike ondersoek is gelas, en die stad werk saam met nasionale departemente om die aanleg te herstel. Kraanwater bly intussen onveilig om te drink of mee te kook, en inwoners is afhanklik van tenkwaens.
Intussen is die politieke storm nou byna erger as die waterkrisis self. Die DA het die skerpste aanval geloods. Die metro se voormalige burgemeester en DA-burgemeesterskandidaat, Cilliers Brink, beskuldig Moya en die ANC-ActionSA-koalisie daarvan dat hulle herhaalde waarskuwings geïgnoreer het.
Volgens die DA het die stad al sedert die 2023 Blue Drop-verslag en ’n nienakomingskennisgewing in Februarie geweet die aanleg is in ’n swak toestand. “Moya kan nie langer voorgee sy het nie geweet nie. Daar is berigte dat sy en senior amptenare minstens drie waarskuwings ontvang het,” het Brink gesê. Die DA het strafregtelike klagtes gelê en ’n PAIA-versoek ingedien om alle dokumentasie oor die krisis te bekom.
Die EFF is ewe aggressief. Die party eis Moya se onmiddellike bedanking en het strafregtelike klagte teen haar en die stadsbestuurder gelê. Hulle beskuldig die burgemeester daarvan dat sy interne waarskuwings geïgnoreer het en inwoners nie betyds gewaarsku het nie. “Water is lewe. Geen verskoning kan regverdig dat kinders siek word omdat amptenare nie chloor gehad het nie,” het die EFF in ’n verklaring gesê. Die party het ook klagte by die Openbare Beskermer en die SA Menseregtekommissie ingedien.
Selfs die Vryheidsfront Plus het by die koor aangesluit en klagte gelê. Hulle wys daarop dat hulle reeds in Junie 2026 kommer oor die aanleg uitgespreek het.
Moya en die regerende koalisie veg terug. Sy beskuldig die DA, en spesifiek Brink, daarvan dat hulle die krisis uitbuit vir politieke gewin net voor die verkiesing. Sy sê die DA probeer vrees vir cholera aanwakker terwyl wetenskaplike toetse geen epidemiese cholera in pasiënte gevind het nie. Volgens haar is die probleem by amptenare wat nie tydig opgradering gedoen het nie, en sy het dissiplinêre stappe teen hulle beloof. Sy waarsku dat opposisiepartye die lyding van inwoners gebruik om stemme te wen eerder as om konstruktief tot die oplossing by te dra.
Die politieke geveg speel hom af teen die agtergrond van ’n stad wat lank sukkel met waterinfrastruktuur. Die Bronkhorstspruit-aanleg het jare lank swak prestasie getoon, en die rivier self is besoedel deur riool van verskeie munisipaliteite.
Nasionale leiers, insluitend president Cyril Ramaphosa, het die situasie as “onaanvaarbaar” bestempel en die stad van nalatigheid beskuldig. Adjunkpresident Paul Mashatile het die gebied besoek as deel van ’n interministeriële span.
Vir inwoners in die geaffekteerde gebiede is die politieke skermutseling van weinig waarde. Baie sê hulle is moeg vir partye wat net voor verkiesings omgee.
Met die verkiesing net dae van nou af is die waterkrisis nou ’n sentrale verkiesingstema in Tshwane. Dit raak nie net die geloofwaardigheid van die huidige koalisie nie, maar laat ook die vraag ontstaan hoe kiesers dienslewering of politieke retoriek sal straf of beloon. Terwyl herstelwerk aan die aanleg vorder en tenkwaens water verskaf, bly die politieke vingerwysery die dominante aspek van die krisis in die dae voor 4 November.
Of die kiesers die politici gaan straf vir die uitbuiting van ’n menslike tragedie, sal eers Woensdag duidelik word. Intussen bly duisende mense sonder veilige kraanwater terwyl die politieke twis voortduur.
- Lokprent deur Karolina Grabowska van Pixabay
