Die DA het gister (Dinsdag 22 September) parlementêre vrae aan president Cyril Ramaphosa en die Minister van Verdediging en Militêre Veterane gerig om antwoorde te kry oor ’n weermagoperasie en moontlike valse hofgetuienis.
Dit volg op berigte dat die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag (SANW) ’n spesmagterol erken het in die verdwyning van Abdella Hussein Abadiga, ’n man wat die VSA as ’n beweerde Islamitiese Staat-werwer en fondswerwer aangedui het, en sy lyfwag, Kadir Jemal Abotese. Die twee het in Desember 2022 by die Mall of Africa in Midrand verdwyn en is sedertdien nooit weer gesien nie.
Die DA se woordvoerder vir verdediging en militêre veterane, Chris Hattingh, sê in ’n verklaring die beweerde erkenning laat ernstige vrae oor getuienis wat vroeër voor die howe geplaas is. Dit sluit die stelling in dat spesmaglede op 29 Desember 2022 by die winkelsentrum ’n oefening uitgevoer het.
Twaalf SANW-lede staan tereg op aanklagte van ontvoering en moord op Abadiga en Abotese, asook die moord op Valke-ondersoeker luitenant-kolonel Frans Mathipa, wat die verdwyning ondersoek het. Die beskuldigdes ontken die aanklagte. Hulle is aanvanklik in Julie 2025 op borgtog vrygelaat, maar die Gautengse Hooggeregshof het in Januarie 2026 die borgtog van ses van hulle herroep en beveel dat hulle hulself oorgee.
Berigte dui ook daarop dat ’n memorandum van die Nasionale Vervolgingsgesag (NVG) ’n moontlike risiko van meineed geïdentifiseer het. Daar word glo pogings aangewend om die sake van die burgerlike regstelsel na militêre howe oor te plaas.
“Hierdie bewerings moet onafhanklik ondersoek word. Militêre geheimhouding of militêre hofprosesse kan nie gebruik word om moontlike ontvoering, belemmering van geregtigheid of valse getuienis onder eed te beskerm nie,” sê Hattingh.
Die DA vra die President onder meer of hy die ontplooiing van die SANW of spesmagte kragtens artikel 201 van die Grondwet gemagtig het; wat die regsgeldige en operasionele doel van enige magtiging was; of die operasie die SAPD, die Valke, die Staatsveiligheidsagentskap of ’n ander staatsinstelling betrek het; of die parlement ingelig is; wanneer hy van die spesmagte se betrokkenheid bewus geword het; en of hy ’n ondersoek onafhanklik van die SANW-bevelsketting sal instel.
Die Minister moet ook rekenskap gee oor die aard en gesag van die operasie, beweerde teenstrydighede in hofgetuienis, en enige pogings om sake na die militêre regstelsel te skuif.
In Julie 2025 het die Minister bevestig dat al 12 beskuldigde SANW-lede staatsgefinansierde regshulp kragtens artikel 60 van die Verdedigingswet ontvang het. Die DA vra nou of dié bystand heroorweeg is in die lig van die nuwe inligting.
Die saak strek terug na 29 Desember 2022. Abadiga, ’n Ethiopiese burger wat in 2008 tydelike asiel in Suid-Afrika gekry het en later deur die VSA gesanksioneer is as ’n IS-werwer, en sy lyfwag, het by die Mall of Africa verdwyn.
CCTV-beeldmateriaal en voertuigrekords het voertuie gekoppel aan Peters Communications Trust – ’n beweerde frontmaatskappy van die spesmagte – op die toneel geplaas. Die SANW het aanvanklik enige betrokkenheid ontken, maar later in hofstukke erken dat lede daar was vir ’n “opleidingsoefening”. Mathipa, ’n ervare Valke-ondersoeker van die Misdade teen die Staat-eenheid, het die verdwyning ondersoek en probeer om militêre dokumente en selfoonrekords te bekom. Hy is op 6 Augustus 2023 doodgeskiet terwyl hy op die N1 naby Hammanskraal gery het.
Die 12 beskuldigdes, onder wie senior offisiere soos brigadier-generaal Solomon Lechoenyo (wat later as bevelvoerder van die spesmagte aangestel is ten spyte van die aanklagte), staar aanklagte van moord, ontvoering, bedrog en belemmering van die gereg in die gesig. Die DA het vroeër vanjaar reeds vrae gevra oor Lechoenyo se bevordering. ’n NPA-memorandum dui, soos berig deur News24, na bewering op kommer oor pogings om die sake na militêre howe te skuif en die risiko van meineed.
Hattingh beklemtoon dat die vermoede van onskuld gerespekteer moet word, maar dat dit nie die regering se plig ophef om getuienis te bewaar en moontlike wanpraktyke onafhanklik te ondersoek nie. “Die President is die opperbevelhebber, terwyl die Minister politieke verantwoordelikheid vir verdediging dra. Albei moet aan die parlement rekenskap gee. Die Grondwet, nie militêre rang of geheimhouding nie, moet seëvier.”
Die DA sê hulle sal die vrae aanhou vra totdat volledige antwoorde voor die parlement geplaas word en sal aandring op ’n onafhanklike ondersoek. Suid-Afrikaners verdien om te weet wie die operasie gemagtig het, wat met Abadiga en Abotese gebeur het, en of die howe en parlement akkurate inligting ontvang het. Die saak bly een van die mees omstrede militêre en sekuriteitskwessies van die afgelope jare.
- Lokprent deur Mohamed Hassan van Pixabay
