Die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party (SAKP) het skerp gereageer op die onlangse studenteproteste by die Universiteit van Fort Hare, waar eiendom vernietig is tydens betogings oor bestuurkwessies en geriewe.
Die SAKP het die vernietiging van universiteitseiendom veroordeel, maar terselfdertyd ’n oproep gedoen dat die studente se “werklike bekommernisse” aangespreek word. Hierdie reaksie kom te midde van groeiende kommer oor die eskalasie van protesaksies landwyd, met die Hoër Onderwys-minister, Buti Manamela, wat ook die situasie by die Universiteit van die Vrystaat (UV) noukeurig monitor. Manamela het die geweld in ’n verklaring veroordeel en belowe om in te gryp om leerontwrigting te verminder.
The Minister of Higher Education and Training, Mr @ButiManamela, earlier today in Parliament addressing the University of the Free State protests. #DHET pic.twitter.com/QjTzRJxggo
— HigherEducationZA (@HigherEduGovZA) October 15, 2025
Hierdie jongste verklarings onderstreep die dringendheid van die krisis in Suid-Afrika se hoëronderwyssektor, waar studenteproteste die afgelope week ’n hoogtepunt bereik het. Die onluste, wat vreedsaam begin het, het vinnig geëskaleer tot gewelddadige konfrontasies, met beskadiging van infrastruktuur en ingryping deur die polisie en privaat sekuriteit. Die situasie was gister (Woensdag) steeds gespanne, met oproepe vir dialoog van beide regerings- en studenteorganisasies.
The University of the Free State (UFS) says it is assessing the damage to property at its Qwaqwa campus. This follows violent clashes between students, campus security and the police on Monday evening.https://t.co/iieKjphqv3
— SABC News (@SABCNews) October 15, 2025
Die kern van die protes by die UV handel oor studente wat sedert 9 Oktober betoog oor die universiteit se besluit om voorlopige registrasie vir 2026 af te skaf. Hierdie beleidswysiging beteken dat studente met uitstaande skuld of vertraagde betalings van die Nasionale Studente Finansiële Hulpskema (NSFAS) nie sal kan registreer nie.
Dit raak veral arm en histories benadeelde studente, wat argumenteer dat dit hulle hul toegang tot onderwys ontneem. Op die QwaQwa-kampus het dinge die afgelope week gewelddadig geword: Geboue is aan die brand gesteek, vensters gebreek en paaie geblokkeer. Die universiteit het alle akademiese aktiwiteite opgeskort en studente beveel om die kampus binne 24 uur te verlaat, met ’n aandklokreël wat by die Bloemfontein- en Suid-kampusse ingestel is. Twee studente is in die hospitaal opgeneem na konfrontasies met sekuriteit, en video's op sosiale media wys tonele van rubberkoeëls en skokgranate wat gebruik word.
The University of the Free State is allowing the cops to shoot at unarmed students because they were protesting . The protest is based on their anti black agenda of phasing out Provisional Registration which allows students to register with outstanding fees , funding issues etc pic.twitter.com/KqsoDUpFl7
— a (@TaAdz222) October 9, 2025
Soortgelyke onrus het by Fort Hare uitgebreek, waar studente vanaf 7 Oktober protes gehou het om die bedanking van die visekanselier te eis en teen swak verblyf en beweerde bestuurkorrupsie te betoog. Historiese geboue is aan die brand gesteek, en die protes is na bewering deur “kriminele elemente” gekaap, volgens ’n parlementêre komitee se verslag. Die SAKP se verklaring beklemtoon dat hoewel geweld onaanvaarbaar is, die studente se eise oor beter fasiliteite en deursigtige bestuur geldig is. Hulle vra vir ’n ondersoek en dialoog om herhaling te voorkom.
🚨| [WATCH]
The historic University of Fort Hare — home to icons like Mandela, Tambo, Mugabe & Hani — has been burnt to ashes amid student protests. A legacy in flames. What went wrong?#FortHare #BreakingNews #SAEducation #StudentProtests #NelsonMandela #SouthAfrica… pic.twitter.com/WcxfRoOWD4— Inside Education (@Inside_Edu) October 8, 2025
Hierdie gebeure is nie geïsoleer nie, maar deel van ’n breër golf van studenteonluste in Suid-Afrika. Sedert September 2025 het protes by instellings soos die Kaapse Skiereiland Universiteit van Tegnologie (KSUT) en Nelson Mandela Universiteit (NMU) voorgekom, dikwels gedryf deur NSFAS-vertragings, stygende fooie en swak lewenstoestande.
Die #FeesMustFall-beweging van 2015–2016 het ’n presedent geskep, maar studente sê beloftes van gratis onderwys is nie nagekom nie. Met jeugwerkloosheid bo 60% en ekonomiese druk weens inflasie, weerspieël hierdie protes dieper frustrasies oor ongelykheid en gebrek aan geleenthede. ’n Onlangse artikel in die New York Times beklemtoon hoe Afrika se jeug, die wêreld se jongste bevolking, opstaan teen ekonomiese stagnasie.
Die impak is beduidend: Duisende studente se leer is ontwrig, met klasse opgeskort en eksamens in gevaar. Universiteite rapporteer miljoene rande se skade, en daar is kommer oor veiligheid. Polisie-ingryping het beskuldigings van oormatige geweld ontlok, met studenteorganisasies soos die EFF Student Command en die South African Students Federation wat solidariteit betoon en oproepe vir nasionale ingryping doen.
President Cyril Ramaphosa het nog nie direk kommentaar gelewer nie, maar die ANC-jeugliga het studente ondersteun sonder om geweld te onderskryf. Kritici soos die DA blameer die regering vir swak bestuur van NSFAS, terwyl aktiviste argumenteer dat die protes ’n simptoom is van postapartheid ongelykhede.
