Met minder as ’n week oor voordat die selfverklaarde 30 Junie-spertyd vir ongedokumenteerde buitelanders aanbreek, neem spanning regoor Suid-Afrika merkbaar toe.
Terwyl antiimmigrasiegroepe daarop aandring dat onwettige immigrante die land teen volgende week moet verlaat, berei die regering voor vir ’n grootskaalse veiligheidsoperasie te midde van vrese dat die situasie in xenofobiese geweld kan ontaard.
Die omstrede spertyd is deur groepe soos Operation Dudula en March and March gestel. Hulle voer aan dat Suid-Afrika se immigrasiewette nie voldoende toegepas word nie en beskuldig ongedokumenteerde immigrante daarvan dat hulle bydra tot werkloosheid, misdaad en druk op openbare dienste.
Die regering het dit egter duidelik gemaak dat daar geen amptelike spertyd bestaan nie. President Cyril Ramaphosa het die ultimatum onlangs as “onnodig” beskryf en beklemtoon dat immigrasiebeheer uitsluitlik die verantwoordelikheid van die staat is.
“Niemand behoort die reg in eie hande te neem nie,” het Ramaphosa gewaarsku. Hy het ook gewaarsku teen pogings om verdeeldheid tussen gemeenskappe aan te wakker.
Intussen het die waarnemende minister van polisie, Firoz Cachalia, aangekondig dat meer as R600 miljoen uit bestaande begrotings herbestee word vir ’n spesiale veiligheidsoperasie. Die geld sal gebruik word om polisiesigbaarheid te verhoog, kritieke infrastruktuur te beskerm en openbare orde te handhaaf in provinsies wat as moontlike brandpunte geïdentifiseer is, waaronder Gauteng, KwaZulu-Natal, die Oos-Kaap en die Wes-Kaap.
Die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag is ook op gereedheidsgrondslag geplaas indien die situasie sou eskaleer.
“Die grondwetlike reg op vreedsame protes sal gerespekteer word, maar geweld, intimidasie en wetteloosheid sal nie geduld word nie,” het Cachalia gesê.
Die polisie het verder aangekondig dat geen tradisionele of konvensionele wapens, insluitend spiese, knopkieries en vuurwapens, tydens enige betogings toegelaat sal word nie.
Hoewel die meeste protesaksies tot dusver betreklik vreedsaam verloop het, wek onlangse gebeure ernstige kommer. In KwaZulu-Natal ondersoek die polisie die moord op ’n 29-jarige Malawiese man in die Jika Joe informele nedersetting naby Pietermaritzburg. Die aanval het kort ná ’n antiimmigrasieprotes plaasgevind en het volgens berigte honderde Malawiese burgers genoop om toevlug in kerke en moskees te soek.
Die voorval het herinneringe laat opvlam aan die bloedige xenofobiese aanvalle van 2008 en 2015 waartydens tientalle mense dood is en duisende hul huise moes verlaat.
Intussen neem die druk op buitelandse ambassades toe. Honderde Nigeriese burgers het die afgelope dae by hul ambassade in Pretoria byeengekom om dringende hulp met repatriasie te versoek. Baie sê hulle voel onseker oor hul veiligheid namate die spertyd nader kom.
Ook die Malawiese regering het reeds programme versnel om burgers wat vrywillig wil terugkeer, te help. Duisende Malawiërs het glo reeds die land verlaat of voorbereidings getref om dit te doen.
Police Ministry and Minister of Defence provides an update on the state of security in our country in preparation for June 30th demonstrations.
Government commits to ensuring safety and stability remains top priority pic.twitter.com/2r0o9nIxFo
— Dr Polly Boshielo (@DMBoshielo) June 22, 2026
Teenstanders van die antiimmigrasieveldtog waarsku egter dat immigrante as sondebokke gebruik word vir Suid-Afrika se veel dieper ekonomiese en maatskaplike probleme. Met ’n werkloosheidskoers van sowat 32% is frustrasie onder baie Suid-Afrikaners hoog, maar kenners meen die oorsake van werkloosheid en swak dienslewering lê veel dieper as migrasie alleen.
Arbeidsorganisasies soos die vakbondfederasie Cosatu het werkers gewaarsku om nie aan onwettige protesaksies deel te neem nie. Volgens die organisasie sal werknemers wat sonder toestemming van die werk af wegbly om aan betogings deel te neem, nie noodwendig arbeidsregtelike beskerming geniet nie.
Sosiale media het die afgelope week verdere olie op die vuur gegooi nadat ’n video van die aktivis Ngizwe Mchunu wyd versprei is. In die video verwelkom hy ’n Duitse inwoner van Kaapstad hartlik en sê onder meer dat die man nou deel van die gemeenskap is. Kritici beskuldig Mchunu van dubbele standaarde omdat sy antiimmigrasieretoriek hoofsaaklik op migrante uit ander Afrika-lande gerig is.
Die Gautengse premier, Panyaza Lesufi, het intussen ’n oproep om kalmte gedoen en beklemtoon dat immigrasiekwessies deur wetlike prosesse hanteer moet word.
Terwyl die dae afgetel word na 30 Junie, hou Suid-Afrikaners asem op. Die komende week kan ’n belangrike toets word van die staat se vermoë om openbare orde te handhaaf, gemeenskappe te beskerm en te voorkom dat politieke frustrasie oorgaan in geweld. Die groot vraag bly of die spanning vreedsaam sal afneem, en of die land op die rand van nog ’n donker hoofstuk van xenofobiese konflik staan.
- Fokusprent van Pixabay.
