Die Departement van Basiese Onderwys (DBO) is in die spervuur nadat dit bekend geword het dat sekere vraestelle en memorandums in vanjaar se matriekeksamen voor die tyd uitgelek het.
Die voorval het die land se onderwysgemeenskap in rep en roer, met vrese oor die geloofwaardigheid van die 2025 Nasionale Seniorsertifikaat (NSS).
Die minister van basiese onderwys, Siviwe Gwarube, het die lekkasie bevestig. Daar word bewerings ondersoek dat twee departementele amptenare glo Engels Huistaal-, Wiskunde- en Fisiese wetenskappe-vraestelle via USB gedeel het.
Gwarube, wat sedert die vorming van die RNE in Junie 2024 die portefeulje behartig, het die lekkasie as ’n “direkte bedreiging vir ons leerlinge se toekoms” beskryf.
Die onreëlmatigheid het glo slegs leerders in Pretoria geraak, met geen wyer verspreiding wat bespeur is nie. Beide amptenare staar skorsing en polisie-aanklagte in die gesig, terwyl ’n taakspan vraestelle oudit en studente ondervra om billike resultate teen 31 Desember te verseker. Amptenare het die nasieners se waaksaamheid geprys en die eksamens se algehele integriteit vir meer as 900 000 kandidate bevestig.
[BREAKING NEWS] Basic Education Minister, Siviwe Gwarube says several DBE officials have been suspended after three matric exam papers were leaked. #Newzroom405 pic.twitter.com/QAGiQzSLpe
— Newzroom Afrika (@Newzroom405) December 11, 2025
Hoewel die meeste leerlinge die eksamen eerlik geskryf het, kan dit potensieel duisende leerlinge bevoordeel wat toegang daartoe gehad het. Die DBO het bevestig dat ’n ondersoek onmiddellik van stapel gestuur is.
🚨 Zero tolerance for corruption in education! DA Minister Siviwe Gwarube has suspended two officials, opened criminal cases, and launched an independent probe into the alleged matric exam breach. Protecting our education system and our learners’ futures means swift action. pic.twitter.com/9gyB58CsHt
— Democratic Alliance (@Our_DA) December 11, 2025
In ooreenstemming met haar belofte van zero verdraagsaamheid vir korrupsie in die onderwys het Gwarube spoedeisend opgetree. Sy het die senior amptenare wat na bewering betrokke is, met volle salaris geskors, hangende ’n interne dissiplinêre ondersoek. Hul name is nie openbaar gemaak nie, maar hulle word as sleutelfigure beskou met toegang tot veilige stoorfasiliteite.
’n Kriminele klag is ook by die Suid-Afrikaanse Polisiediens (SAPD) ingedien vir bedrog, diefstal van staatsinligting, korrupsie en oortredings van die Ondersoek- en Assesseringswet. Die Valke (Direktoraat vir Prioriteitsmisdaadondersoek) lei die ondersoek, met fokus op die ouers en leerders wat moontlik betrokke was.
Umalusi, die raad vir kwaliteitversekering, is formeel ingelig en het die sertifiseringsproses opgeskort totdat die ondersoek afgesluit is. Gwarube het almal verseker dat resultate deeglik nagegaan sal word vir onreëlmatige gedrag. As die lekkasie ’n beduidende impak gehad het, kan vraestelle ongeldig verklaar word en ’n hereksamen vir die betrokke vakke oorweeg word, alhoewel dit nie die voorkeuropsie is nie. Die NSS-resultate vir die matrieks van 2025 word steeds op 12 Januarie 2026 aangekondig.
Statement: Umalusi’s response to the reported cases of irregularities involving NSC Mathematics, Physical Science and English Home Language examinations #MatricExams2025 #ClassOf2025 #NSCexams pic.twitter.com/vc8Ah3Q2Cs
— Umalusi (@UmalusiSA) December 11, 2025
’n Regsfirma met forensiese ervaring is aangestel om die volle omvang van die lekkasie te bepaal. Dit sluit in hoe die vraestelle uit die veilige fasiliteit gekry is, wie betrokke was, hoe wyd dit versprei is, en of daar geldelike motiewe was. Die verslag word vroeg in 2026 verwag.
Umalusi sê in ’n verklaring hulle het met ernstige besorgdheid kennis geneem van die kwessies wat gister (Donderdag) deur Gwarube tydens haar media-inligtingsessie aan die lig gebring is.
Umalusi sê in hulle verklaring hulle het Woensdag (10 Desember) ’n voorlopige verslag van die DBO ontvang oor die kwessies wat deur die Minister gerapporteer is. “Na bestudering van die verslag is Umalusi tevrede met die stappe wat die DBO tot dusver gedoen het, insluitend die oordrag van die saak aan die SAPD.”
Hulle verwelkom ook die voortgesette ondersoekwerk wat daarop gemik is om die omvang van die onreëlmatighede te bepaal.
“Om die onafhanklikheid van die ondersoeke te beskerm en om die proses sonder hindernis te laat verloop, sal Umalusi geen verdere mediabetrokkenheid oor die saak hê tot 9 Januarie 2026 nie. Op daardie datum sal Umalusi ’n uitspraak maak oor die uitvoering, administrasie en bestuur van die 2025 jaareinde- nasionale eksamens.”
Umalusi het die matrieks van 2025, hul gesinne, instellings vir hoër onderwys en ander belanghebbendes verseker dat die ondersoeke op geen manier die vrystelling van die resultate van die NSS-leerders wat nie by die gerapporteerde onreëlmatighede betrokke is nie, sal vertraag nie.
Die onderwysgemeenskap se reaksies wissel van verwelkoming tot kommer. Die Suid-Afrikaanse Demokratiese Onderwysersunie (Sadou) het Gwarube se aksie geprys, maar het gewaarsku dat die stelsel “fundamenteel gebroke” is. “Een lekkasie kan die publieke se vertroue in die hele NSS-stelsel ondermyn,” het ’n Sadou-woordvoerder gesê, met ’n oproep vir strenger sekuriteit voor die 2026-eksamen.
Ouers en leerlinge se reaksies is verdeeld. Baie is verlig oor die vinnige ingryping, maar is bekommerd oor moontlike vertragings of hereksamens. Opposisiepartye soos die EFF en MK-party het die RNE gekritiseer, met EFF-leier Julius Malema wat op sosiale media gesê het die lekkasie bewys “die nuwe regering het geen beheer oor die departement nie”. Die DA, daarenteen, beklemtoon Gwarube se leierskap as bewys van hul verbintenis tot deursigtigheid.
