Net twee dae nadat hy amptelik as Limpopo se nuwe provinsiale polisiekommissaris aangestel is, het luitenant-generaal Jan Petrus Scheepers ’n kragtige boodskap uitgestuur oor die soort leierskap wat hy wil vestig.

Toe hy Maandag tydens onaangekondigde besoeke aan polisiestasies in Modimolle sien hoe ’n polisieman ’n verdagte te voet agternasit, het hy nie vanuit sy voertuig toegekyk nie. Hy het uitgespring en self die verdagte help aankeer.

Wat vir baie soos ’n gewone polisie-optrede sou kon lyk, het vinnig simboliese betekenis gekry in ’n provinsie waar misdaad, korrupsie en dalende moraal die polisiediens al lank onder geweldige druk plaas.

Foto's van die nuwe kommissaris in volle uniform saam met die arrestasie het binne ure wyd op sosiale media versprei. Anders as die noukeurige mediageleenthede wat dikwels met nuwe aanstellings gepaard gaan, was hierdie ’n spontane voorval wat volgens die SAPD ’n voorbeeld van “leierskap vanaf die front” was.

Vir baie polisielede en inwoners was dit ’n welkome verandering.

Scheepers, wat op 1 Augustus die leisels oorgeneem het ná die aftrede van luitenant-generaal Thembi Hadebe, bring byna 40 jaar se ervaring na die pos. Hy het sy loopbaan in die voormalige Suid-Afrikaanse Weermag begin voordat hy in 1988 by die polisiediens aangesluit het. Hy het onder meer polisiestasies in moeilike gebiede soos Sebokeng en Orange Farm bestuur, as Capricorn-distrikskommissaris gedien en was byna ’n dekade lank adjunk- provinsiale kommissaris vir polisiëring in Limpopo.

Hy het ook opleiding as gyselaar- en selfdood-onderhandelaar by die FBI ontvang en beskik oor nasionale diplomas in polisiëring en teologie – ’n kombinasie wat volgens kollegas sy sterk fokus op dissipline én diensbaarheid weerspieël.

Die nuwe kommissaris neem die stuur oor in ’n provinsie met groot veiligheidsuitdagings. Limpopo worstel met geweldsmisdaad, veediefstal, oorgrensmisdaad, georganiseerde sindikate en die voortdurende probleem van onwettige immigrasie. Terselfdertyd is die SAPD self onder druk weens personeeltekorte, beperkte hulpbronne en aanhoudende korrupsiebewerings teen sommige lede.

Veral beskuldigings dat korrupte polisielede onwettige immigrante afpers en as kitsbanke (“ATM’s”) behandel, het die openbare vertroue ernstig geknou.

Scheepers het reeds tydens sy aanstelling aangedui dat hy geen verdraagsaamheid vir sulke praktyke sal hê nie.

“Die dae waar lede van die SAPD onwettige buitelanders as ATM's sien, stop vandag. Ons kan nie saamwerk met dié wat teen ons werk nie,” het hy gesê.

Juis daarom het sy optrede in Modimolle verder gestrek as bloot een suksesvolle arrestasie. Dit het die indruk geskep van ’n bevelvoerder wat bereid is om dieselfde risiko's as sy lede te loop en nie slegs vanuit ’n kantoor leiding te gee nie.

Premier Phophi Ramathuba het Scheepers se aanstelling vroeër beskryf as “nie ’n sagte sitplek nie, maar ’n harnas in die stryd teen misdaad”. Sy het beklemtoon dat die veiligheid van meer as ses miljoen inwoners nou in sy hande rus en dat sterk, sigbare leierskap noodsaaklik is.

Reaksie uit die gemeenskap was oorwegend positief. Plaaslike inwoners, gemeenskapsorganisasies en tradisionele leiers het die nuwe kommissaris geloof vir sy bereidwilligheid om self betrokke te raak. Op sosiale media het talle mense geskryf dat hulle lanklaas ’n senior polisieman gesien het wat letterlik saam met sy lede op die grond werk.

“Dis die soort voorbeeld wat ons nodig het,” was een van die algemene opmerkings.

Selfs baie skeptici het erken dat simboliese optrede saak maak, veral in ’n tyd waarin die polisiediens se geloofwaardigheid ernstige skade gely het.

Vir ’n organisasie waarvan die moraal deur jare van openbare kritiek, korrupsieskandale, personeeltekorte en toenemende geweldsmisdaad geknou is, kan sigbare leierskap ’n belangrike rol speel in die herstel van trots en dissipline.

Scheepers het reeds sy prioriteite uiteengesit: intelligensiegedrewe polisiëring, sterker speurwerk, ’n harde aanslag op geweldsmisdaad en veediefstal, beter grensbeheer en die uitwissing van korrupsie binne die polisiediens. Hy het ook belowe om nouer saam te werk met gemeenskappe, munisipaliteite en tradisionele leiers om vertroue tussen die publiek en die polisie te herstel.

Of hy daarin sal slaag, sal eers oor die komende maande en jare beoordeel kan word. Die strukturele probleme waarmee die SAPD worstel, sal nie deur een arrestasie verdwyn nie.

Maar in ’n tyd waarin baie Suid-Afrikaners hul vertroue in staatsinstellings verloor het en talle polisielede voel dat hulle sonder voldoende ondersteuning werk, het Limpopo se nuwe kommissaris reeds een belangrike ding reggekry: Hy het gewys dat leierskap nie net uit bevele bestaan nie, maar uit die stel van ’n voorbeeld.

• Lokprent deur Vicki Hamilton van Pixabay.