Onsekerheid oor publikasie van 2025-matriekuitslae terwyl spanning opbou

  • 0

Bykans ’n miljoen graad 12-leerders wat in Oktober en November 2025 hul finale Nasionale Senior Sertifikaat-eksamens afgelê het, wag gespanne op volgende Maandag (12 Januarie) wanneer die minister van basiese onderwys, Siviwe Gwarube, die uitslae amptelik bekend sal maak.

Die aankondiging sal die algehele slaagsyfer, provinsiale prestasies en lys van top presteerders insluit.

Individuele kandidate sal vanaf Dinsdag 13 Januarie, omstreeks 06:00, toegang hê tot hul persoonlike uitslae. Dit sal beskikbaar wees by skole en eksamensentrums, op die Departement van Basiese Onderwys se webwerf (www.education.gov.za), sowel as via SMS- en spesiale selfoondienste (Unstructured Supplementary Service Data of USSD-dienste). Tradisioneel word die uitslae ook in koerante en op digitale platforms gepubliseer, maar hierdie gebruik is vanjaar weer onder die vergrootglas weens ’n regsdispuut.

Die publikasie van matriekuitslae in koerante, met slegs eksamennommers en nie name nie, is ’n gevestigde praktyk wat dekades terugstrek. Dit bied vinnige, wydverspreide toegang tot resultate, veral vir leerders wat nie in hul tuisprovinsies is nie.

Die Inligtingsreguleerder (IR) het egter in Desember 2025 appèl aangeteken teen ’n uitspraak van die Pretoriase Hooggeregshof wat die Departement van Basiese Onderwys se standpunt gesteun het dat die praktyk nie privaatheid skend nie.

Die IR voer aan dat selfs eksamennommers as persoonlike inligting beskou kan word onder die Wet op die Beskerming van Persoonlike Inligting (POPIA), aangesien dit kandidate identifiseerbaar kan maak indien dit met ander data gekoppel word. Volgens IR-woordvoerder Nomzamo Zondi het die IR ’n aansoek by die Hoogste Hof van Appèl ingedien om die uitspraak te laat hersien. “Ons glo die hof het nie voldoende aandag gegee aan die risiko’s vir leerders se privaatheid nie,” het sy gesê.

Die departement hou egter vol dat eksamennommers op hul eie nie as persoonlike data kwalifiseer nie en dat publikasie noodsaaklik is om toegang te verseker. Die departement se woordvoerder, Lukhanyo Vangqa, het bevestig dat die departement die appèl bestudeer en regsadvies inwin.

Die regsdispuut het ’n groter debat ontketen oor die balans tussen toegang tot inligting en die beskerming van privaatheid. Burgerlike organisasies soos AfriForum het die publikasie van uitslae in koerante verdedig, met die argument dat dit gemeenskappe en gesinne in staat stel om saam te vier en dat dit ’n redelike kompromie bied.

Die IR meen egter dat leerders hul uitslae by skole moet kry, soos ander grade, en dat openbare publikasie nie nodig is nie. Indien die appèl slaag, kan dit ’n einde maak aan die tradisie van koerantpublikasie, ’n verandering wat die manier waarop Suid-Afrikaners die matriekuitslae beleef, ingrypend sal verander.

Vir die 2025-matrieks is die spanning tasbaar. Ná maande se voorbereiding, eksamens en die lang wag vir die uitslae, is die groot vraag nie net watter prestasie behaal is nie, maar ook hoe en waar die resultate beskikbaar sal wees.

Die Onderwysdepartement het intussen bevestig dat, ongeag die hofproses, leerders steeds hul uitslae direk by skole, aanlyn en via SMS sal kan kry. Die onsekerheid lê by die koerante en sekere digitale platforms wat tradisioneel die eksamennommers publiseer.

Met die klok wat aftik na Maandag se amptelike aankondiging, is die land se aandag gevestig op die jong volwassenes wat binnekort hul eerste groot akademiese mylpaal voltooi. Die hofsaak oor publikasie mag nog lank voortsleep, maar vir die leerders self is die fokus op hul prestasie en die geleenthede wat die uitslae vir hul toekoms sal ontsluit.

Intussen is die nasienproses suksesvol afgehandel en deur Umalusi, die nasionale gehalteversekeringsraad, goedgekeur. Dit beteken die uitslae is gereed vir vrystelling. Die eksamens het op 21 Oktober 2025 begin en op 27 November afgesluit. In totaal het 766 543 voltydse en 137 018 deeltydse kandidate die eksamen afgelê – ’n indrukwekkende 903 561 leerders landwyd.

Die 2024-matriekuitslae, wat op 13 Januarie 2025 bekendgemaak is, het ’n rekordslaagsyfer van 87,3% gelewer. Die vraag is nou of die 2025-matrieks dié prestasie kan ewenaar of selfs kan verbeter.

  • 0
Verified by MonsterInsights
Top