Die omstrede plan om vyf bekende dorpe in die Oos-Kaap te hernoem, staar ’n moontlike wetlike doodloopstraat in die gesig nadat die DA ’n rekordgetal van meer as 38 000 formele besware teen die proses ingedien het.
Die besware is gerig aan die minister van sport, kuns en kultuur, Gayton McKenzie, nadat hy op 6 Februarie 2026 die hernoeming van onder meer Graaff-Reinet (na Robert Sobukwe Town) en Oos-Londen (na KuGompo City) in die Staatskoerant gepubliseer het.
Volgens Leander Kruger, die DA se skadu-LUR vir kuns en kultuur, is die massiewe reaksie ’n bewys dat inwoners voel hulle is oor die hoof gesien. Die party voer aan dat die wetlik voorgeskrewe openbare deelname slegs “kosmeties” was en nie die wil van die meerderheid inwoners weerspieël nie.
Volgens Kruger het McKenzie se kantoor reeds ontvangs van die voorleggings bevestig.
Hierdie massiewe volume besware is volgens Kruger die gevolg daarvan dat gemeenskappe, besighede en baie ander belanghebbendes saamstaan teen die ongewenste naamveranderings wat sonder behoorlike konsultasie goedgekeur is.
Veral in Graaff-Reinet, die vierde oudste dorp in Suid-Afrika, loop die emosies hoog. Van die 38 000 besware kom meer as 21 000 uit hierdie gemeenskap alleen. Op 28 Februarie het honderde inwoners in pienk geklee met “Hands off Graaff-Reinet”-hemde deur die strate geloop om hul ontevredenheid te toon.
Residents of Graaff-Reinet, one of South Africa’s most historic towns, are putting up fierce resistance to changing the name to Robert Sobukwe Town.https://t.co/ueXwkA9H2m
— BusinessTech (@BusinessTechSA) March 8, 2026
Die indien van hierdie reuse getal besware is nie bloot simbolies nie, maar plaas ’n enorme administratiewe en wetlike las op die Minister. Ingevolge die Wet op Nasionale Geografiese Name (Wet 118 van 1998) is die volgende stappe nou verpligtend:
- Die Minister word wetlik verplig om skriftelik op elke individuele beswaar te reageer.
- Hy moet in sy antwoord duidelike redes verskaf waarom hy die beswaar aanvaar of verwerp.
- Indien dit bewys kan word dat daar nie “voldoende konsultasie” met die breë gemeenskap was nie, kan die hele proses deur die Hooggeregshof ter syde gestel word.
Terwyl partye soos die EFF en PAC die veranderinge verwelkom as ’n nodige stap in die rigting van historiese regstelling, berei burgerregte-organisasies en regspanne reeds voor vir ’n moontlike hofstryd.
Belaglik! Graaff-Reinet se naamsverandering
Gayton McKenzie, minister van Sport en Kultuur, het onlangs die naamsverandering van Graaff-Reinet in die Staatskoerant aangekondig. pic.twitter.com/laql7mEql2— AfriForum (@afriforum) February 9, 2026
Die Minister se kantoor het nog nie aangedui hoe lank dit sal neem om die duisende dokumente te verwerk nie. Tot tyd en wyl hy formeel op elke beswaar gereageer het, bly die finale implementering van die name in ’n staat van onsekerheid.
Die vyf dorpe wat die kern van die geskil vorm, is:
- Graaff-Reinet (beoogde naam: Robert Sobukwe Town)
- Oos-Londen (beoogde naam: KuGompo City)
- Aberdeen (beoogde naam: Xamdeboo)
- Adendorp (beoogde naam: Bishop Limba)
- Barkly-Oos (beoogde naam: Ekhephini).
Samantha Graham-Maré, die DA-kiesafdelingsleier vir die Dr Beyers Naudé-munisipaliteit, sê die weerstand is nie teen transformasie nie, maar teen ’n gebrek aan konsultasie.
“Die DA ondersteun regstelling en versoening, maar swak geraadpleegde naamveranderinge verenig nie mense nie. Dit voel soos ’n besluit wat van bo af op gemeenskappe afgedwing word sonder dat hulle ’n sê gehad het,” het sy gesê.
Kritiek word ook gerig teen McKenzie self. Kruger voer aan dat hy die publiek mislei het deur voorheen aan die media te sê hy sou nie die verandering van Graaff-Reinet goedkeur nie, omdat daar “groter kwessies” is wat aandag verg. Die skielike ommeswaai het inwoners onkant gevang.
Daar is ook kommer oor die ekonomiese impak. Toerisme is die slagaar van die Karoo-streek. Inwoners vrees dat die verlies van historiese name buitelandse toeriste kan verwar of ontmoedig. ’n Studie deur die Universiteit Stellenbosch het voorheen aangedui dat meer as 80% van die inwoners in Graaff-Reinet teen die verandering gekant is.
Aan die ander kant van die debat word die veranderinge verwelkom deur die EFF en die PAC. Die EFF beskryf die hernoeming as ’n “daad van historiese geregtigheid” om koloniale nalatenskappe uit te wis. Die familie van die PAC-stigter Robert Sobukwe sien die eerbetoon as belangrik, hoewel die kleinseun van Sobukwe, Tsepo, erken het dat die teenkanting “pynlik” is.
Robert Sobukwe’s family says they are deeply hurt by the backlash over renaming Graaff-Reinet in his honour. While some view the change as a fitting tribute to the PAC founder’s legacy, others argue it erases local history. Do you think renaming towns after struggle icons helps… pic.twitter.com/cVkXtJ8UHb
— IOL News (@IOL) February 11, 2026
Die bal is nou in McKenzie se baan. Die groot volume besware beteken dat die departement maande lank besig gaan wees om elke brief te verwerk. Inwoners van Oos-Londen het intussen ook ’n petisie geloods wat vra vir ’n plaaslike referendum oor die naam KuGompo City.
Solank die Minister nie op die besware reageer nie, bly die status van die dorpe in ’n staat van onsekerheid, met die moontlikheid dat die aangeleentheid uiteindelik in die Hooggeregshof beslis sal word.
