Voorgestelde wysigings aan die parlement se etiekreëls laat steeds ruimte vir politici om aanspreeklikheid te ontduik, waarsku die Organisasie teen Belastingmisbruik (Outa) in ’n nuwe voorlegging aan die Gesamentlike Komitee oor Etiek en Lede-belange.

Terwyl die Suid-Afrikaanse parlement probeer om sy beeld te herstel ná jare van knaende korrupsieskandale, het Outa in ’n verklaring ’n ernstige waarskuwing uitgereik dat die nuutste weergawe van die etiese kode vir LP’s steeds vol skuiwergate is wat politici toelaat om geregtigheid te ontduik.

Hoewel Outa die doel van die voorgestelde hervormings steun – naamlik groter deursigtigheid en etiese optrede deur lede van die parlement – meen die organisasie die huidige raamwerk bevat ernstige leemtes wat die stelsel se doeltreffendheid ondermyn.

Must Read: MP's can still dodge accountability. Resign, Investigation ends, No consequence.#OUTA is calling for stronger ethics rules to close these gaps and protect public trust.

Fix the loopholes - Strengthen enforcement.

Read more: https://t.co/b5WmSQITOT pic.twitter.com/kyXnEo2Sky

— OUTA (@OUTASA) April 2, 2026

“Hierdie reëls is veronderstel om die integriteit van die parlement te beskerm. As dit toelaat dat aanspreeklikheid vermy word, misluk dit in daardie doel,” het Estienne Ruthnam, projekbestuurder by Outa, gesê.

Een van die grootste knelpunte wat Outa uitlig, is die vermoë van parlementslede om ondersoeke te laat ophou deur bloot te bedank. Dit is ’n taktiek wat gereeld gebruik word wanneer die druk te veel word vir lede wat van wangedrag beskuldig word.

“Dit is onaanvaarbaar dat ’n LP bloot sy tasse kan pak en loop om sodoende ’n finale bevinding of sanksie vry te spring,” sê Rachel Ruthnam, Outa se regsadviseur. Die organisasie stel voor dat die parlement se jurisdiksie oor ’n lid behou moet word selfs nadat ‘n lid die amp verlaat het, solank die oortreding plaasgevind het terwyl die persoon nog in diens van die staat was.

Hierdie probleem is nie uniek aan die parlement nie. ’n Onlangse parlementêre komitee het ook gewaarsku dat staatsamptenare dikwels dissiplinêre prosesse ontduik deur hul poste te verlaat voordat sake afgehandel word, iets wat as “onaanvaarbaar” bestempel is.

Corruption costs South Africa billions, but it can be fought.

OUTA helped stop Karpowership, end eTolls, challenge licence tender corruption & is taking on NSFAS.

This fight is powered by people like you. Every cent counts.

👉 Join the fight: https://t.co/nPe0X6AdqP pic.twitter.com/h4gJfkldM5

— OUTA (@OUTASA) April 7, 2026

Outa voer aan dat hierdie “ontsnaproetes” die kern van aanspreeklikheid ondermyn en ’n kultuur van straffeloosheid kan bevorder.

Benewens die kwessie van bedanking, identifiseer Outa verskeie ander swak punte in die voorgestelde etiekreëls:

• Klagtes kan verval wanneer ’n parlementêre termyn eindig, wat ondersoeke onderbreek.
• Finansiële boetes is te laag om as afskrikmiddel te dien.
• Openbare toegang tot LP’s se finansiële belange is beperk.
• Toesig oor buite-inkomste is nie voldoende onafhanklik nie.

Volgens die organisasie beteken dit dat selfs wanneer oortredings wel geïdentifiseer word, die gevolge dikwels onvoldoende is om werklike gedragsverandering af te dwing.

Outa stel ’n reeks konkrete wysigings voor om die stelsel te versterk. Dit sluit in dat ondersoeke voortgaan selfs nadat ’n LP bedank het, en dat klagtes outomaties oorgedra word na die volgende parlementêre termyn.

Verder bepleit die organisasie dat finansiële boetes gekoppel moet word aan ’n persentasie van ’n LP se salaris, eerder as vaste bedrae, om ’n sterker afskrikeffek te skep. Daar word ook voorgestel dat meer gedetailleerde openbaarmaking van finansiële belange vereis word, asook groter onafhanklikheid in toesig oor bykomende inkomste.

Outa vra ook vir groter deursigtigheid rondom sogenaamde leefstyloudits en gereelde openbare verslagdoening oor hoe dit toegepas word.

Die jongste kritiek val saam met jare lange kommer oor die doeltreffendheid van die parlement se toesigrol. In vorige verslae het Outa bevind dat parlementêre komitees dikwels sukkel om die uitvoerende gesag tot verantwoording te roep, met onvoldoende optrede teen wanbestuur en korrupsie.

Kenners wys daarop dat aanspreeklikheid nie net van reëls afhanklik is nie, maar van konsekwente toepassing en betekenisvolle sanksies – daarsonder kan selfs goed ontwerpte stelsels misluk om korrupsie en magsmisbruik te bekamp.

Vir Outa is die kwessie uiteindelik een van openbare vertroue. Die organisasie waarsku dat indien die etiekreëls nie duidelike en afdwingbare gevolge insluit nie, die publiek se geloof in demokratiese instellings verder kan ontspoor.

“Die kern van die probleem is sekerheid van gevolge. As daar maklike maniere is om aanspreeklikheid te vermy, kan die stelsel nie stand hou nie.”

Met die parlement wat tans insette oor die voorgestelde wysigings oorweeg, sal die uiteindelike vorm van die etiekreëls ’n belangrike toets wees van Suid-Afrika se verbintenis tot deursigtigheid en aanspreeklikheid in die politieke sfeer.