Die langverwagte verhoor van drie verdagtes wat beskuldig word van die omstrede inbraak by president Cyril Ramaphosa se Phala Phala-wildplaas, het Maandag in die Bela-Bela-streekshof in Limpopo begin.
Die verrigtinge, wat na verwagting drie weke sal duur, plaas die sogenaamde Farmgate-skandaal wat die presidensie in 2022 geruk het, opnuut in die kollig.
Met die verhoor wat nou aan die gang is, word die fokus verskuif van die politieke figure na die drie individue in die beskuldigdebank. Die verrigtinge sal na verwagting ’n dieper insig gee in die gebeure van daardie Februarie-aand in 2020 en sal deur ’n waaksame publiek en politieke partye fyn dopgehou word. Hofverrigtinge is beplan vir verskeie dae in September en Oktober en word regstreeks gestroom vir die publiek om te volg.
Floriana Joseph, ’n voormalige huishulp op die plaas, haar broer Ndilinasho Joseph, en hul vriend Immanuela David staan tereg op aanklagte wat spruit uit die diefstal van ongeveer $580 000 (destyds sowat R10 miljoen) in kontant op 9 Februarie 2020. Die aanklagte sluit in sameswering om inbraak en diefstal te pleeg, twee aanklagte van inbraak en diefstal, asook geldwassery teen David.
Self-proclaimed “diamond boy” Imanuwela David, Froliana Joseph and her brother David Joseph have pleaded not guilty to criminal charges relating to the $580 000 burglary at President Cyril Ramaphosa’s Phala Phala game farm in 2020. | @AlexMitchley
— News24 🇿🇦 (@News24) September 15, 2025
Die verhoor het hernude oproepe vir deursigtigheid ontlok. Die African Transformation Movement (ATM) se leier, Vuyo Zungula, het die ANC beskuldig van “stelselmatige toesmeerdery” om Ramaphosa te beskerm. “Dit is duidelik dat die ANC voor niks sal terugdeins om hul oortredings toe te smeer nie,” het Zungula gesê.
Die hoof van die presidensiële beskermingseenheid (PBE), Wally Rhoode, het die saak destyds aangemeld, maar geen amptelike saak geopen nie. Rhoode het slegs ’n nie-amptelike ondersoek gedoen sonder om sy bevelvoerder in te lig, wat ’n skending is van die SAPD-wet.
Rhoode is vroeër hierdie maand in ’n interne polisie- dissiplinêre verhoor van wangedrag vrygespreek en behou sy pos as die President se top lyfwag.
Phala Phala | Rhoode van alle blaam onthef ondanks onwettige ondersoekhttps://t.co/vaJI6OMSP5
— Maroela Media (@maroelamedia) September 15, 2025
Opposisiepartye, insluitend die EFF en DA, voer aan dat Rhoode se vryspreking die openbare vertroue in die polisie en onafhanklike polisie-ondersoekdirektoraat (Opod) ondermyn.
Waarnemende polisieminister Firoz Cachalia het Rhoode se onskuld bevestig, maar kritici sien dit as bewys van beskerming vir die President. Die skandaal het Ramaphosa se reputasie en die ANC se aansien voor die 2024-verkiesings beskadig, alhoewel hy herverkies is.
Die aanvang van die verhoor volg ná ’n gesloer van bykans ʼn jaar. Die saak is laas in November 2023 op die hofrol geplaas, maar is uitgestel om Floriana Joseph, wat toe swanger was, toe te laat om geboorte te gee en te herstel. Al drie beskuldigdes het deur middel van beëdigde verklarings tydens hul borgtogaansoeke aangedui dat hulle van voorneme is om op alle aanklagte onskuldig te pleit.
Die saak is veel meer as net ’n kriminele-inbraak-saak Die inbraak het eers twee jaar ná die voorval nasionaal bekend geword toe die voormalige spioenbaas, Arthur Fraser, in Junie 2022 ’n klag teen president Ramaphosa gelê het. Fraser het beweer dat Ramaphosa die diefstal probeer toesmeer het deur ’n nie-amptelike ondersoek onder leiding van Rhoode te loods.
Hierdie bewerings het ’n politieke storm ontketen, met vrae oor die oorsprong van die groot bedrag buitelandse valuta wat in ’n rusbank op die plaas versteek was. Ramaphosa het volgehou dat die geld die opbrengs was uit die verkoop van buffels aan ’n Soedannese sakeman, Hazim Mustafa, en dat hy geen wette oortree het nie.
Die skandaal het egter gelei tot verskeie amptelike ondersoeke en het Ramaphosa se politieke loopbaan ernstig bedreig. ’n Onafhanklike parlementêre paneel het bevind daar is prima facie-getuienis dat die President moontlik die Grondwet oortree het, hoewel ’n mosie deur die DA vir ’n ad hoc-komitee om die saak verder te ondersoek in Maart 2023 in die parlement misluk het.
Intussen het ondersoeke deur die Suid-Afrikaanse Inkomstediens en die Suid-Afrikaanse Reserwebank die President van enige oortredings van valuta- en belastingwette vrygespreek. Die Nasionale Vervolgingsgesag (NVG) het ook besluit om Ramaphosa nie te vervolg nie.
Die staat, wat vol vertroue in sy saak is, beplan om 22–23 getuies te roep. Dit is egter onwaarskynlik dat Ramaphosa self sal getuig; die hof sal waarskynlik getuienis van ’n plaasbestuurder of administrateur aanhoor. Die NVG het ook bevestig dat hy steeds twee Namibiese burgers as verdagtes in die saak soek, maar dat ’n uitleweringsproses nog nie afgehandel is nie en hulle dus nie deel van die huidige verhoor sal wees nie.
Die verdediging sal na verwagting die wettigheid van die aanvanklike, nie-amptelike ondersoek onder die loep neem en die geloofwaardigheid van die staat se getuienis en die bewysketting bevraagteken.
(Bronne sluit in EWN, SABC News, eNCA en sosiale-media-reaksies op X.)
