Plantstropery, die onwettige oes van en handel in skaars en bedreigde plantspesies, het in Suid-Afrika tot ’n krisis ontwikkel wat biodiversiteit, ekosisteme en plaaslike gemeenskappe bedreig.
Hierdie misdaad, gedryf deur hoë internasionale vraag na unieke flora, veral in Asiatiese markte, het die afgelope jare ’n ongekende skaal bereik. Veral spesies soos die Clivia mirabilis (wonderboslelie) en vetplante uit die Conophytum-genus word geteiken weens hul seldsaamheid en estetiese waarde.
SA’s floral heritage is at risk! 🚨🌸 Criminals are now targeting the rare Clivia mirabilis, found only on the Western & Northern Cape border. As #HeritageDay approaches, let's unite to protect our natural treasures for future generations. 🤲🌱 Read more: https://t.co/gjH9xC08JB pic.twitter.com/vuQ6DswZBl
— WWF South Africa (@WWFSouthAfrica) September 23, 2024
Die skuldigbevinding en vonnisoplegging van vier buitelandse burgers vroeër die maand in die Calvinia Streekshof vir die stropery van Clivia mirabilis het aandag getrek, maar kenners waarsku dat die stappe wat gedoen word, steeds onvoldoende is om die krisis te bekamp.
Die hof het Mark Daddy (43), Raphael Mhashu (25), Simbarashe Charanelura (33) en Elton Ngwanati (34) elkeen tot 15 jaar gevangenisstraf gevonnis vir die onwettige oes van 303 Clivia mirabilis-plante in die Namakwa-streek.
Die plante, met ’n swartmarkwaarde van tussen R6 miljoen en R30 miljoen, is op 20 April 2024 in die Oorlogskloof-natuurreservaat op beslag gelê. Die vonnis sluit ook aanklagte in weens oortredings van Suid-Afrika se immigrasiewetgewing.
Die DA het die streng vonnisse verwelkom, maar waarsku in ’n verklaring dat dit nie die onderliggende krisis oplos nie. Volgens DA-woordvoerder Andrew de Blocq het wetstoepassing daaroor in die Noord-Kaap byna ineengestort ná die skorsing van sleutelwetstoepassers onder twyfelagtige omstandighede.
Arrestasies vir plantstropery het glo drasties afgeneem, en oorblywende beamptes vermy aksie uit vrees vir hul veiligheid. Die DA beplan om parlementêre vrae aan die waarnemende minister van polisie, Gwede Mantashe, te stel om deursigtigheid oor arrestasies, beslagleggings en geografiese patrone te verkry. Hulle dring aan op dringende, gekoördineerde optrede tussen plaaslike, provinsiale en nasionale owerhede om die krisis te hanteer.
Die minister van bosbou, visserye en die omgewing, Dion George, het die vonnis in ’n verklaring verwelkom as ’n “kritieke mylpaal” in die stryd teen omgewingsmisdaad, en beklemtoon dat dit ’n sterk boodskap stuur aan diegene wat Suid-Afrika se natuurerfenis plunder.
George sê die saak weerspieël ’n breër tendens van georganiseerde misdaadsindikate wat hul fokus verder as vetplante uitbrei om ’n wyer reeks van Suid-Afrika se seldsame flora te benut, gedryf deur hoë internasionale vraag, veral in Asiatiese markte.
Hy het gewaarsku dat hierdie misdade biodiversiteit bedreig, ekosisteme ontwrig en reeds kwesbare spesies nader aan uitsterwing dryf.
“Hierdie skuldigbevinding is ’n kritieke mylpaal in ons stryd teen omgewingsmisdaad. Dit stuur ’n duidelike boodskap: Diegene wat voordeel trek uit die plundering van ons natuurerfenis sal ernstige gevolge in die gesig staar.”
Die onwettige planthandel in Suid-Afrika het sedert die Covid-tyd eksponensieel toegeneem, veral in die Karoo met sy meer as 6 300 plantspesies, waarvan 40% endemies is.
CapeNature het vroeër die maand gewaarsku dat biodiversiteitsmisdaad die land se natuurerfenis bedreig. Dit benadeel spesies, habitatte en gemeenskappe.
Biodiversity crime threatens our natural heritage and fuels wider criminal activity. It harms species, habitats, and communities. 🌍
👉 Read more on our blog about how you can help: https://t.co/mtBjnRh7vr#BiodiversityCrime #ProtectNature #CapeNature #ConservationMatters pic.twitter.com/WnI4FjpXFv
— CapeNature (@CapeNature1) July 14, 2025
Die BBC het reeds verlede jaar berig dat Suid-Afrika ’n spilpunt geword vir die onwettige handel in beskermde plantspesies. Tydens die Covid-inperking het buitelandse versamelaars hulle tot plaaslike inwoners gewend, wat misdaadsindikate gelei het om die situasie uit te buit en grootskaalse plantstrooptogte te organiseer.
South Africa has become a hub for the illegal trade in protected plant species. During the COVID lockdown, foreign collectors turned to locals, leading crime syndicates to exploit the situation, organizing large-scale plant poaching. pic.twitter.com/Bo3wGTGoUc
— BBC News Africa (@BBCAfrica) December 26, 2024
Volgens die Suid-Afrikaanse Nasionale Biodiversiteitsinstituut (SANBI) is daar tussen 2019 en 2024 op meer as 1,6 miljoen vetplante beslag gelê deur wetstoepassers. Dit verteenwoordig slegs dit wat opgespoor kon word. Die werklike omvang van stropery is waarskynlik veel groter.
Conophytum-spesies, ook bekend as “knope” of “klipplante”, is veral kwesbaar, met 97% van die 210 spesies wat reeds as bedreig of kritiek bedreig geklassifiseer is. Agt spesies het reeds in die natuur uitgesterf weens ongekontroleerde stropery.
Sedert Oktober 2023 is ’n beduidende toename in Clivia-stropery gerapporteer, met pryse op die swartmark wat wissel tussen R6 miljoen en R30 miljoen vir groot hoeveelhede. Hierdie misdade word gefasiliteer deur digitale platforms soos eBay en Facebook Marketplace, waar plante anoniem bemark word. Tegnologie soos die FloraGuard-algoritme, ontwikkel deur die Royal Botanic Gardens Kew, help om onwettige plante op te spoor, maar die volume van aanlyn handel bly ’n uitdaging vir wetstoepassing.
Die impak van plantstropery strek verder as die verlies van flora. Dit ontwrig ekosisteme, verminder grondstabiliteit en bedreig diere wat van hierdie plante afhanklik is. In gebiede soos die Noord-Kaap, waar ekotoerisme ’n belangrike bron van inkomste is, ondermyn stropery ook die plaaslike ekonomieë. Armoede dryf plaaslike gemeenskappe om aan stropery deel te neem, dikwels onder druk van sindikate wat lenings en belonings aanbied om lojaliteit te verseker. Gekonfiskeerde plante kan selde na hul natuurlike habitat teruggeplaas word weens die risiko van siektes en die gebrek aan presiese oorsprongdata, wat kwekerye en botaniese tuine oorweldig.
