Die Suid-Afrikaanse Polisiediens (SAPD) is in die kollig weens politieke spanning en aantygings van korrupsie tydens die parlementêre ad hoc-komitee se verhore wat verlede week begin het.
Die fokus val op nasionale polisiekommissaris generaal Fannie Masemola en KwaZulu-Natal se provinsiale kommissaris, lt.genl Nhlanhla Mkhwanazi, wie se optrede en uitsprake hewige debat ontketen het oor polisie-onafhanklikheid, korrupsie en persvryheid.
Ad Hoc Committee to Investigate Allegations by Lt Gen Mkhwanazi #adhocMkhwanazi continue hearing the testimony of Lt Gen Shadrack Sibiya. Members engage with the evidence. Pictures: Zwelethemba Kostile/ParliamentofRSA @ParliamentofRSA @SAPoliceService pic.twitter.com/XYO8dAuAe0
— Justice-and-security-Cluster (@JustSecuCluster) October 14, 2025
Die kern van die konflik is Masemola se besluit om nie die geskorste minister van polisie, Senzo Mchunu, se opdrag teë te staan om die politiekemoorde-taakspan in KZN te ontbind nie. Die taakspan het politieke moorde en bande met kriminele sindikate ondersoek.
Dinsdag se verhoor van die ad hoc-komitee is voorafgegaan deur genl Shadrack Sibiya se huiwering om vrae van die MK-party se parlementslede te beantwoord met verwysing na ’n strafsaak wat deur MK aanhangig gemaak is.
Hulle het aangevoer dat die saak namens die MK-party aanhangig gemaak is en nie as ’n verskoning deur Sibiya gebruik moet word om aanspreeklikheid te ontduik nie.
[AD-HOC COMMITTEE]: Today’s #AdHocCommitee hearings were preceded by General Shadrack Sibiya’s reluctance to answer questions from uMkhonto weSizwe Party MP Hon. David Skosana, citing the criminal case opened by Hon. Skosana.
Hon. Thulani Shongwe alongside Hon. Sibonelo Nomvalo… pic.twitter.com/0uVKR6Sx9s
— MK Party in Parliament (@MKParliament) October 14, 2025
Tydens Masemola se getuienis op 10 Oktober het DA-parlementslid Glynnis Breytenbach hom skerp gekritiseer, en gevra waarom hy nie sy gesag as kommissaris uitgeoefen het om Mchunu se “onwettige” ingryping te keer nie. Sy het Masemola van swak leierskap beskuldig, en gesê hy beskou die minister as sy “baas”, wat die polisie se onafhanklikheid ondermyn. Masemola het geantwoord dat hy dialoog bo konfrontasie verkies en dat Mchunu sy politieke hoof is.
Politieke ontleders is verdeeld hieroor. Makhosi Mgitywa het Breytenbach se kritiek as “misleidend” bestempel, en aangevoer dat Masemola se benadering professioneel en wettig is. Hy meen die kritiek is meer politieke teater as substantief. ActionSA se Dereleen James het egter saamgestem met Breytenbach, en gesê Masemola se onvermoë om Mchunu te stuit vererger die krisis in die SAPD. Ontleders waarsku dat hierdie spanning tussen die uitvoerende mag (minister) en operasionele onafhanklikheid (polisie) die polisie se geloofwaardigheid skend en burgers kwesbaar laat vir kriminele netwerke soos dwelmkartelle. Die komitee ondersoek ook bande met omstrede figure soos Vusimuzi “Cat” Matlala, met Masemola wat Mchunu se optrede as ’n magsoorskryding beskryf, maar volhou dat hy die situasie beheer het.
Intussen het Mkhwanazi opslae gemaak met sy omstrede uitsprake teen joernaliste tydens die komitee se verhore op 8 Oktober. Hy het gevra vir ondersoeke na joernaliste wat “agendas dryf” of disinformasie versprei, en selfs gevangenisstraf bepleit. Mkhwanazi beweer sommige joernaliste is “gevang” deur kriminele elemente en ondermyn polisie-ondersoeke deur lekkasies of valse berigte. Hy het ’n lys van sulke joernaliste genoem en gesê hy is self ’n slagoffer van regsoortredings deur media. Die Suid-Afrikaanse Nasionale Redakteursforum (Sanef) het dit as ’n aanval op persvryheid veroordeel.
[IN PICTURES] ANC MPs are in attendance at the Ad Hoc Committee Investigating Allegations made by Lt. Gen Mkhwanazi hearing the testimony of General Shadrack Sibiya. #AdHocCommittee#ParliamentAdHoc pic.twitter.com/8rtArTReLa
— ANC Parliament (@ANCParliament) October 13, 2025
In ’n onderhoud met IOL het Mkhwanazi sy standpunt verdedig. Volgens hom respekteer hy die pers, maar sê aanspreeklikheid is noodsaaklik vir menseregte. Hy het beklemtoon dat hy nie persvryheid wil beperk nie, maar dat joernaliste wettiglik aanspreeklik moet wees vir skade wat deur leuens of agendas aangerig word. Ondersteuners prys sy antikorrupsiehouding, veral ná sy beskuldigings teen Mchunu oor kriminele bande, maar kritici vrees ’n inbreuk op mediavryheid.
Sibiya het enige bande met die beweerde Groot 5-kartel botweg ontken, die bewerings ongegrond genoem, en bevraagteken waarom geen behoorlike melding daarvan gemaak is as die groep werklik bestaan nie.
Suspended deputy police commissioner, Shadrack Sibiya, has flatly denied any ties to the alleged Big 5 cartel, calling the claims baseless and questioning why no arrests have been made if the group truly exists.#news #SAPS #inquiry #ShadrackSibiya #Big5 #cartel
Read on… pic.twitter.com/TmrFVk71xP— IOL News (@IOL) October 14, 2025
Die ad hoc-komitee, onder ANC-voorsitter Soviet Lekganyane, fokus op Mkhwanazi se aantygings, die taakspan se ontbinding en breër SAPD-korrupsie. Vertragings het aanvanklik ontstaan toe EFF-leier Julius Malema geëis het dat Mkhwanazi ’n oorspronklike verklaring indien. Met regsadvies van Norman Arendse sal die komitee se verslag na verwagting teen vroeg-2026 gereed wees. Hierdie ondersoek kan verreikende hervormings in die SAPD meebring, maar die spanning tussen die polisie, die politiek en die media bly ’n tikkende tydbom.
