President Cyril Ramaphosa het salarisverhogings vir politici aangekondig, dieselfde dag dat Statistiek Suid-Afrika (Stats SA) bekend gemaak het dat die amptelike werkloosheidsyfer tot 33,7% in die derde kwartaal van 2026 gestyg het.
Sy aankondiging gister (Dinsdag) kom te midde van skerp kritiek oor die tydsberekening, aangesien gewone Suid-Afrikaners onder hoë lewenskoste, brandstofpryse en stygende voedselpryse swaarkry.
Die presidensie het in ’n amptelike verklaring bevestig dat die President die salarisaanpassings vir die 2026/27-boekjaar vasgestel het. Dit tree in werking vanaf 1 April 2026. Die verhogings volg op die jaarlikse aanbevelings van die Onafhanklike Kommissie vir die Besoldiging van Openbare Ampsdraers.
Volgens die presidensie het die kommissie ’n algemene lewenskosteaanpassing van 4% aanbeveel. Die President het egter, na oorweging van die ernstige ekonomiese uitdagings in die land, ’n gedifferensieerde verhoging goedgekeur.
Lede van die Nasionale Uitvoerende Gesag (ministers en adjunkministers), lede van die Nasionale Vergadering, permanente afgevaardigdes na die Nasionale Raad van Provinsies, premiers, lede van provinsiale uitvoerende rade en lede van provinsiale wetgewers kry ’n verhoging van 3,5%.
Regters van die Konstitusionele Hof en ander howe, landdroste, tradisionele leiers, lede van die Nasionale en Provinsiale Huise van Tradisionele en Khoi-San-leiers, asook lede van onafhanklike grondwetlike instellings, kry ’n verhoging van 4%.
Die presidensie het beklemtoon dat die President die openbare ampsdraers aanspoor om hul mandate na te kom en die openbare vertroue te eerbiedig. “Hy bedank die Kommissie vir sy ywer en deeglike ondersoek in die voorbereiding van sy aanbevelings,” lui die verklaring.
Die aankondiging val saam met Stats SA se kwartaallikse arbeidsmagopname. Die amptelike werkloosheidsyfer het van 33,6% in die tweede kwartaal tot 33,7% in die derde kwartaal gestyg. Die aantal werklose mense het met 97 000 toegeneem tot 8,6 miljoen, terwyl die aantal werkendes met 101 000 tot 16,8 miljoen gestyg het. Die arbeidsmag self het met 198 000 toegeneem, wat beteken dat meer mense die mark betree het as wat daar nuwe werkgeleenthede geskep is.
Jongmense bly die groep wat die swaarste getref word. Die werkloosheidsyfer onder 15- tot 24-jariges het tot 63,6% gestyg. Die formele sektor het wel 268 000 nuwe werksgeleenthede geskep, maar die informele sektor en huishoudelike sektor het onderskeidelik 98 000 en 68 000 werkgeleenthede verloor.
Kritici het die tydsberekening van die salarisverhogings skerp veroordeel. Politieke kommentators en opposisiepartye het daarop gewys dat dit onsensitief is om verhogings vir politici en senior ampsdraers aan te kondig op dieselfde dag as nuwe syfers wat wys hoeveel Suid-Afrikaners sonder werk is.
Die Onafhanklike Kommissie vir die Besoldiging van Openbare Ampsdraers is volgens artikel 219 van die Grondwet en die Onafhanklike Kommissie vir die Besoldiging van Openbare Ampsdraers-wet van 1997 gemagtig om jaarliks aanbevelings te doen oor die salarisse, toelaes en voordele van openbare ampsdraers. Die kommissie oorweeg onder meer die rol en verantwoordelikhede van die ampsdraers, fiskale bekostigbaarheid, inflasie, loonooreenkomste en vorige aanbevelings.
Die presidensie het aangedui dat die President die ernstige ekonomiese uitdagings in ag geneem het toe hy van die Kommissie se 4%-aanbeveling afgewyk het en ’n kleiner verhoging van 3,5% vir politieke ampsdraers goedgekeur het.
Die aankondiging kom ook kort na die plaaslike verkiesings van 4 November, waarin die ANC se steun skerp gedaal het tot sowat 30,8%. Opposisiepartye het reeds aangedui dat die salarisverhogings deel van die politieke debat oor dienslewering en regering se prioriteite sal vorm.
Terwyl die regering aanvoer dat die verhogings nodig is om die koopkrag van ampsdraers te beskerm en ooreenstem met inflasie, bly die openbare reaksie verdeeld. Baie Suid-Afrikaners sien die aankondiging as ’n teken van ’n regering wat uit voeling is met die realiteite op grondvlak.
Die presidensie het nie onmiddellik die presiese nuwe bedrae vir individuele poste vrygestel nie, maar die persentasies is nou amptelik.
- Lokprent deur Gerd Altmann van Pixabay
