President Cyril Ramaphosa het Woensdag by die 2026 Basic Education Sector Lekgotla ’n sterk pleidooi gelewer vir die uitbreiding van moedertaalgebaseerde tweetalige onderwys. Hy het dit as ’n kernstrategie beskryf om leeruitkomste te verbeter en ongelykhede in die onderwysstelsel aan te spreek.
Sy toespraak het plaasgevind teen die agtergrond van nasionale rou ná die dood van 14 skoolkinders in ’n padongeluk vroeër vandeesweek.
Ramaphosa het gesê meertaligheid, soos dit in die Grondwet vervat is, moet aktief bevorder word en nie bloot simbolies erken word nie. Hy het bevestig dat die regering voortgaan met die uitrol van Mother Tongue-Based Bilingual Education (MTBBE) oor alle provinsies, en dit verbind aan beter prestasie in geletterdheid en syfervaardigheid, veral in die vroeë grade.
“Globaal is sterk lees- en syfervaardighede gewortel in onderrig in die leerder se moedertaal,” het Ramaphosa gesê. Volgens hom toon Suid-Afrika se eie data dat Engels- en Afrikaanssprekende leerders histories bevoordeel is, juis omdat hulle dikwels in hul huistaal onderrig word. Teen die einde van 2025 het byna 12 000 skole reeds toegang tot moedertaalgebaseerde tweetalige onderwys gehad, met verdere uitbreiding wat beplan word.
Die President het erken dat die beleid uitdagings in die gesig staar, insluitend hulpbronbeperkings en negatiewe houdings teenoor Afrikatale, maar het gesê dit kan oorkom word deur volgehoue politieke wil, onderwyseropleiding en breër samelewingsondersteuning.
In line with the commitments made during the 2025 State of the Nation Address, we gather here to reaffirm our collective resolve to quality and inclusive education.
— Cyril Ramaphosa 🇿🇦 (@CyrilRamaphosa) January 21, 2026
Ramaphosa het die hooftoespraak gelewer op dag twee van die Basic Education Sector Lekgotla wat van 20 tot 22 Januarie by die Birchwood Hotel and Conference Centre in Benoni plaasvind. Die jaarlikse strategiese byeenkoms word deur die Departement van Basiese Onderwys (DBO) aangebied, vanjaar onder leiding van minister Siviwe Gwarube en adjunkminister Reginah Mhaule.
Ramaphosa het sy toespraak begin met ’n verwysing na die 14 kinders wat twee dae tevore hul lewens verloor het terwyl hulle op pad skool toe was. “Ons kan nie aanvaar dat jong lewens in gevaar gestel word terwyl hulle die groei en onderrig soek wat onderwys bied nie,” het hy gesê en ’n oomblik van stilte gevra. Hy het aangedring op dringende, gesamentlike optrede om skoolvervoer veiliger en meer betroubaar te maak.
13 kids dead and 5 hospitalized, after a school bus crashed into a tipper after a miscalculated overtaking maneuver by the school bus driver, early this morning in Vanderbijlpark Vaal, South Africa 🇿🇦. A parent lost three kids, another lost two. pic.twitter.com/92UxFJF00H
— Trending Explained (@TrendingEx) January 19, 2026
Onder die hooftema “Strengthening foundations for a resilient and future-ready education system” het Ramaphosa herhaal dat onderwys die “enjin van ontwikkeling” is en ’n sleutelrol speel in die stryd teen armoede en ongelykheid. Hy het beklemtoon dat ’n veerkragtige onderwysstelsel begin in die Grondslagfase, waar lees, skryf en basiese wiskunde vasgelê word.
Die versuim om kinders teen die einde van die Grondslagfase behoorlik te leer lees en met getalle werk, het hy gewaarsku, lei tot die herhaling van grade, swak vordering, uitval en die verlies van menslike potensiaal. Daarom verskerp die regering sy fokus op uitkomsgebaseerde onderrig, beter opgeleide onderwysers, en leer- en onderrigmateriaal van hoë gehalte wat kultureel en taalgewys relevant is.
🟡PHOTOS: President Cyril Ramaphosa has arrived at Birchwood Hotel and Conference Centre in Boksburg, where he was received by Minister of Basic Education, Ms Siviwe Gwarube. He's delivering the keynote address at the 2026 Basic Education Sector Lekgotla. #smile904fmnews pic.twitter.com/3WORiZQz9K
— Smile90.4 FM (@Smile904FM) January 21, 2026
Hy het ook verwys na beduidende vordering in die matriekprestasie. Waar slegs sowat die helfte van leerders drie dekades gelede die Nasionale Seniorsertifikaat behaal het, het 88% dit in 2025 reggekry. Meer as 66% van leerders wat vir baccalaureusstudie gekwalifiseer het, het uit arm skole waar geen skoolfonds betaal word nie, gekom. Dit is ’n ontwikkeling wat hy as ’n “stil revolusie teen armoede” beskryf het.
Hy het egter sy kommer uitgespreek oor die stadige groei in beroeps- en tegniese onderwys, asook oor die byna halfmiljoen leerders wat tussen 2014 en 2025 die skoolstelsel verlaat het voordat hulle matriek bereik het. Hy het skole, ouers en gemeenskappe versoek om saam te werk om leerders te ondersteun en die onderliggende redes vir uitval daadwerklik aan te spreek.
Hy het afgesluit met ’n oproep vir breë vennootskappe tussen die staat, die burgerlike samelewing en die privaatsektor. Deur te belê in moedertaalonderrig, vroeë leer, onderwysers en veilige leeromgewings, het hy gesê, kan Suid-Afrika ’n inklusiewe, veerkragtige en toekomsgerigte onderwysstelsel bou wat reg laat geskied aan elke kind in die land.
