Migrasie verdeel tans nie net die politiek in Europa nie, maar staan ook al hoe sterker in die middelpunt van die debat in Afrika se mees geïndustrialiseerde ekonomie.

Terwyl regerings in Nederland, Duitsland en ander Europese lande worstel om ’n balans te vind tussen grensbeheer, menseregte en groeiende antiimmigrasiesentiment, probeer Suid-Afrika dieselfde uitdaging aanpak. President Ramaphosa het Maandag gewaarsku dat wettige migrante, vlugtelinge en asielsoekers nie as sondebokke vir werkloosheid, misdaad of swak openbare dienslewering gebruik moet word nie.

Ramaphosa het die opmerkings gemaak tydens die opening van die Sewende Parlement van die Pan-Afrika-Parlement in Midrand naby Johannesburg. Die instelling, die parlementêre liggaam van die Afrika-Unie (AU), bring verteenwoordigers van lidlande byeen om oor gemeenskaplike uitdagings op die vasteland te beraadslaag.

Sy toespraak kom op ’n tydstip wanneer migrasie een van die mees omstrede politieke kwessies in Suid-Afrika geword het. Die land beleef die afgelope  maande toenemende spanning rondom immigrasie, met betogings, sporadiese geweld en aksies deur burgerlike groepe wat meen dat ongedokumenteerde immigrasie druk op werkgeleenthede, behuising en openbare dienste plaas.

Hoewel die historiese en ekonomiese kontekste van Suid-Afrika en Europa verskil, is die politieke vrae opvallend soortgelyk: Hoe beskerm ’n staat sy grense en handhaaf hy die wet sonder om menseregte prys te gee of hele migrantgemeenskappe vir die optrede van ’n minderheid verantwoordelik te hou?

Ramaphosa het beklemtoon dat wettige migrante, vlugtelinge en asielsoekers nie met ongedokumenteerde migrante verwar moet word nie. Hy het gesê die regering handhaaf ’n ferm standpunt teen intimidasie, vigilante-optrede en geweld teen buitelanders.

The South African president Cyril Ramaphosa has challenged the Pan African Parliament to discuss and provide solutions on the challenges of migration. #sabcnews pic.twitter.com/OHID36vV8R

— Sophie Mokoena (@Sophie_Mokoena) July 27, 2026

“Ons reaksie moet ferm, regverdige en doeltreffende immigrasiebestuur kombineer met ’n onwrikbare verdediging van menswaardigheid en die heerskappy van die reg,” het hy gesê.

Volgens hom behoort Afrikane in die toekoms uit keuse en nie uit noodsaaklikheid nie te migreer. Dit vereis dat die onderliggende oorsake van migrasie – konflik, politieke onstabiliteit, armoede, swak bestuur en ekonomiese agteruitgang – aangespreek word.

Die President se toespraak volg op ’n toename in antimigrantesentiment sedert Mei vanjaar, met verskeie voorvalle van geweld en gedwonge verplasings. Hy het die Pan-Afrika-Parlement aangemoedig om ’n leidende rol te speel in die ontwikkeling van volhoubare oplossings vir migrasie op die vasteland.

Intussen het Suid-Afrika en Nigerië, Afrika se twee grootste ekonomieë, ooreengekom om samewerking oor migrasie, georganiseerde misdaad en streeksekuriteit te versterk ná hoëvlakgesprekke in Abuja.

Die minister van internasionale betrekkinge en samewerking, Ronald Lamola, wat as Ramaphosa se spesiale gesant opgetree het, het met die Nigeriese president, Bola Tinubu, vergader. Die gesprekke het onder meer gehandel oor grensbestuur, georganiseerde misdaad en die feit dat meer as 500 Nigeriese burgers tans in die Suid-Afrikaanse strafregstelsel vir uiteenlopende misdrywe verwerk word.

Lamola het beklemtoon dat Suid-Afrika se optrede op individuele verdagtes gemik is en nie teen die breër, wetsgehoorsame Nigeriese gemeenskap nie. Hy het terselfdertyd Suid-Afrika se nulverdraagsaamheid teenoor xenofobiese geweld herbevestig.

Albei regerings het ingestem om opruiende retoriek af te skaal en geskille eerder deur diplomatieke kanale en veiligheidsamewerking op te los. Hulle het xenofobie, rassisme en alle vorme van onverdraagsaamheid veroordeel en beklemtoon dat misdaad of openbare frustrasie nooit aanvalle op buitelanders kan regverdig nie.

Die gesprekke volg op maande van spanning tussen Pretoria en Abuja. Besorgdheid het onder meer gehandel oor die omstrede aanwysing van ’n sogenaamde Igbo-koning in die Oos-Kaap en die betrokkenheid van sommige buitelanders by dwelmhandel, bedrog en ander ernstige misdade.

Suid-Afrika het beklemtoon dat dit sy soewereine reg is om immigrasiewette af te dwing en onreëlmatige migrasie te bekamp, mits dit binne die raamwerk van die Grondwet en internasionale menseregteverpligtinge geskied.

Ramaphosa se boodskap en die diplomatieke toenadering tot Nigerië dui daarop dat Suid-Afrika migrasie nie bloot as ’n binnelandseveiligheidskwessie beskou nie, maar as ’n kontinentale uitdaging wat gesamentlike oplossings verg. Soos in Europa, sal die sukses van dié benadering uiteindelik afhang van die regering se vermoë om veiligheid, doeltreffende grensbeheer en die beskerming van menseregte gelyktydig te verseker.

Die sitting van die Pan-Afrika-Parlement duur tot 31 Julie, met verdere besprekings oor watersekerheid, ekonomiese integrasie en ander prioriteite op die AU se 2026-agenda.

• Lokprent deur Peggy und Marco Lachmann-Anke van Pixabay