Terwyl Suid-Afrika se politieke landskap kook van spanning, het president Cyril Ramaphosa namens die RNE bevestig dat daar volstoom voortgegaan word met die bekendstelling van die Nasionale Dialoog eerskomende Vrydag.

Die eerste Nasionale Konvensie word Vrydag 15 Augustus, by die Universiteit van Suid-Afrika (Unisa) in Pretoria gehou. Dit sal tydens ’n spoggeleentheid geskied wat na bewering duisende afgevaardigdes uit verskeie sektore sal byeenbring.

Hierdie stap kom egter te midde van skerp waarskuwings van invloedryke organisasies en politieke partye dat die proses gedoem is tot mislukking, polities gedrewe is en nie die land se werklike brandpunte, soos werkloosheid, misdaad en ongelykheid, sal aanspreek nie.

Die Nasionale Dialoog, wat aanvanklik as ’n burgergedrewe inisiatief aangekondig is, beoog om Suid-Afrikaners uit alle lae van die samelewing saam te bring om gemeenskaplike oplossings vir die land se uitdagings te vind.

Volgens die presidensie sal die konvensie fokus op temas soos inklusiewe ekonomiese groei, armoedebestryding en die bou van ’n etiese staat. Die presidensie sê in ’n verklaring hy is daartoe verbind om die eerste Nasionale Konvensie te ondersteun om die “burgergeleide en inklusiewe Nasionale Dialoog” aan die gang te sit.

Media Briefing: State of Readiness to host the first Convention of the National Dialogue https://t.co/trwj4Z81YN

— The Presidency 🇿🇦 (@PresidencyZA) August 11, 2025

Ramaphosa het beklemtoon dat die proses ’n “oproep tot aksie” is vir burgers om die leiding te neem, en hy het spyt uitgespreek oor onttrekkings deur sekere groepe, maar volgehou dat dit nie die momentum sal stuit nie.

’n Sleutelaspek van die regering se benadering is volgens Ramaphosa die klem op vroue se rol in die dialoog, veral aangesien die konvensie tydens Vrouemaand plaasvind. In ’n ope brief getiteld “Die Nasionale Dialoog moet ’n plek wees vir vroue om hul stemme te laat hoor” het Ramaphosa ’n beroep gedoen op vrouegroepe om aktief deel te neem.

“Vroue maak meer as die helfte van ons land se bevolking uit en word deur elke politieke, sosiale en ekonomiese kwessie geraak,” lui die brief. Dit herdenk historiese strydgebeure soos die 1956 Vroue-optog teen paswette en beklemtoon die behoefte aan inklusiwiteit vir vroue uit landelike en stedelike gebiede, verskillende etniese groepe, en kwesbare gemeenskappe soos LGBTQI+-persone en vroue met gestremdhede.

Ten spyte van hierdie positiewe retoriek het die inisiatief ernstige terugslag gely. Verskeie prominente stigtings, insluitend die Thabo Mbeki-stigting, Steve Biko-stigting, Desmond en Leah Tutu-stigting, Chief Albert Luthuli-stigting en FW de Klerk-stigting, het onlangs onttrek.

In ’n onderhoud met IOL het voormalige president Thabo Mbeki die redes uiteengesit: “Ons voel die organisasie van die saak was nie heeltemal eerlik oor waarvoor die fondse aangewend sal word nie.” Hy het gewys op ’n gebrek aan deursigtigheid rondom die gerapporteerde R700 miljoen-begroting, ’n gejaagde tydlyn wat die proses in ’n “simboliese mylpaal” verander, en meningsverskille binne die voorbereidende taakspan. Die stigtings stel voor dat die konvensie na 15 Oktober 2025 uitgestel word vir beter voorbereiding, en waarsku dat “sperdatums nie substansie moet oorheers nie”.

Former president Thabo Mbeki gives reasons why his foundation withdrew from the National Dialoguehttps://t.co/EXPzWXUx6K pic.twitter.com/LI9r8ZxM3b

— IOL News (@IOL) August 11, 2025

Mbeki se kritiek sluit aan by breër kommer oor die dialoog se integriteit. Die stigtings het ook twyfel uitgespreek oor die rol van figure soos Tinyiko Maluleke, visekanselier van die Tshwane Universiteit van Tegnologie, wat in kontroversie gedompel is oor beskuldigings van wanbesteding van fondse vir ’n beloofde kampus in Sekhukhune. Hierdie onttrekking weerspieël onderliggende spanning oor of die proses werklik burgergedrewe is of deur die regering, en spesifiek die ANC, gemanipuleer word om politieke punte te wen.

Die DA, die tweede grootste party in die RNE, het ook weke gelede onttrek en die dialoog as ’n “pratery sonder aksie” bestempel. Partyleier John Steenhuisen het in ’n perskonferensie in Johannesburg gesê: “Terwyl hierdie land bloei en ons mense ly, wil die regering nou honderde miljoene rand aan ’n nasionale dialoog bestee, gesprekke sonder hervorming, sonder plan.”

Ten spyte van hierdie kritiek bly die organiseerders vol vertroue. Boichoko Ditlhake, voorsitter van die Nasionale Konvensie, het tydens ’n media-inligtingsessie gesê dat die onttrekkings “geen impak” sal hê nie. Hy sê meer as 200 organisasies en 557 afgevaardigdes uit 28 sektore het hul bywoning bevestig, met skenkings van Unisa (wat ruimtes, spyseniering en tegnologie gratis verskaf) en die Kagiso Trust (R2 miljoen). Die proses sal oor maande strek, met gemeenskapsbetrokkenheid via ’n nuwe mobiele toepassing, radio, TV en sosiale media.

Woordvoerder Zwoitwaho Nevhutalu het bygevoeg dat die begroting voldoen aan die Wet op Openbare Finansiële Bestuur (PFMA) en dat skenkings die koste sal verlaag. Die konvensie sal sleuteltemas uitstip, ’n koördinerende komitee saamstel en die dialoog se struktuur finaliseer.

PRESIDENCY STATEMENT ON NATIONAL DIALOGUE COSTS

The Presidency has noted media reports on the cost of the National Dialogue and specifically the first National Convention set to take place on15-16 August 2025.

The Presidency wishes to confirm that all budgetary processes… pic.twitter.com/OmjrjoKU1y

— The Presidency 🇿🇦 (@PresidencyZA) August 10, 2025

Kritici argumenteer egter dat die dialoog nie die land se dringende probleme sal aanspreek nie. “Dit is polities gedrewe en sal nie werkloosheid, misdaad of klimaatsverandering oplos nie.”

Terwyl die regering die dialoog as ’n stap na Visie 2030 verteenwoordig, bly skeptici skepties. Of dit ’n ware katalisator vir verandering sal wees of net nog ’n praatspul, sal binnekort duidelik word. Met die land se oë op Pretoria bly die vraag of die proses inklusief en aksiegerig bly, of bloot ’n spoggerige skouspel word.