’n Massiewe tender van R1,6 miljard vir die verskaffing van leer- en onderrigmateriaal aan Suid-Afrika se kwesbaarste leerders het in ’n politieke en administratiewe storm beland.
Die minister van basiese onderwys, Siviwe Gwarube, het die Nasionale Tesourie dringend versoek om moontlike onreëlmatighede te ondersoek nadat ’n onbekende Kaapse maatskappy sonder enige ondervinding die leeueaandeel van die kontrak ingepalm het.
I HAVE REQUESTED THE MINISTER OF FINANCE TO INVESTIGATE POSSIBLE IRREGULARITIES IN THE PROCUREMENT PROCESS
OF TEXTBOOKS FOR FOUNDATION PHASE pic.twitter.com/pFNc8Qe5r9— Siviwe Gwarube (@Siviwe_G) April 28, 2026
Die betrokke maatskappy, Lighthouse Publishers (Edms) Bpk, is drie dae nadat die tender se spesifikasies vrygestel is, geregistreer. Ten spyte van ’n totale gebrek aan ’n rekord in die uitgewersbedryf, is meer as R285 miljoen se werk vir die eerste jaar aan hulle toegeken. Hulle het daarin geslaag om 1 707 uit die 1 734 titels wat hulle ingedien het, op die nasionale katalogus vir die Grondslagfase (graad 1 tot 3) goedgekeur te kry.
Die onthullings het skokgolwe deur die opvoedkundige sektor gestuur. Volgens inligting is die geregistreerde besigheidsadres van Lighthouse Publishers nie ’n professionele uitgewerskantoor nie, maar ’n beskeie dubbelverdiepinghuisie in Simonstad.
The Department of Basic Education awarded 26% of a R1.6bn textbook tender to Lighthouse Publishers (Pty) Ltd, a little-known firm with no track record, registered shortly after the tender was announced. pic.twitter.com/sHYwdRs4Nq
— South African Daily (@southafricandly) April 28, 2026
Verdere ondersoek na die direkteure skep meer vrae as antwoorde. Georgia Groom (34) was voorheen betrokke by ’n au pair-besigheid wat tydens die Covid-tyd gederegisteer is, terwyl ’n mededirekteur, Michael Kasango Mugoya (27), tans datawetenskap in China studeer.
Kritici, onder wie die bekende joernalis Adriaan Basson en die voormalige parlementslid Phumzile van Damme, het vinnig op sosiale media daarop gewys dat hierdie gebeure al die kenmerke van klassieke “tenderpreneurskap” dra: ’n nuwe entiteit wat oornag verskyn en reuse staatskontrakte losslaan sonder die nodige infrastruktuur of kundigheid.
Oof. The DA’s first tender scandal in GNU. The tender was awarded in April 2026 to Lighthouse Publishers, a Cape Town-based company with no publishing history registered 3 days before tender applications opened. https://t.co/DpKnhbl2k4
— Phumzile Van Damme (@zilevandamme) April 28, 2026
Gwarube, wat reeds voorheen haar bereidwilligheid getoon het om korrupsie vas te vat deur twyfelagtige tenders in die skoolvoedingsprogram stop te sit, het onmiddellik ingegryp. Sy het ’n skrywe aan die minister van finansies, Enoch Godongwana, gerig waarin sy vra dat die Nasionale Tesourie die verkrygingsproses hersien.
“Ek het die Minister van Finansies versoek om moontlike onreëlmatighede in die verkrygingsproses van handboeke vir die Grondslagfase te ondersoek,” het sy op X verklaar. Sy het bygevoeg dat die bewerings “uiters sorgwekkend” is en ’n direkte bedreiging inhou vir leerders se reg op kwaliteitonderwys.
🚨 Minister of Basic Education Siviwe Gwarube asks Treasury to investigate possible irregularities in R285 million textbook tender.
“I cannot allow the future of our
children to be compromised by corrupt individuals.”The DA does not tolerate corruption!https://t.co/aW5blTSTus
— Democratic Alliance (@Our_DA) April 28, 2026
Onder die Wet op Openbare Finansiële Bestuur (PFMA) is die Nasionale Tesourie die wettige bewaarder van verkrygingsreëls, wat beteken dat Gwarube nie self die tender kan kanselleer sonder ’n formele ondersoek nie. Die toekenning staan dus tans nog, hangende die Tesourie se bevindinge.
Hierdie verwikkeling kom op ’n kritieke tydstip vir die Suid-Afrikaanse onderwysstelsel. Die land worstel reeds met ’n geletterdheidskrisis waar die meerderheid leerders in die Grondslagfase sukkel om met begrip te lees of basiese berekeninge te doen. Die verskaffing van substandaard materiaal, of vertragings in die lewering daarvan weens administratiewe rompslomp, kan katastrofiese gevolge vir ’n hele generasie leerders hê.
Binne die konteks van die RNE dien hierdie voorval as ’n lakmoestoets vir die DA se belofte van skoon administrasie. Terwyl sommige kommentators meen dit bewys dat korrupsie selfs onder nuwe politieke toesig kan floreer as amptenare nie fyn dopgehou word nie, loof ondersteuners Gwarube vir haar deursigtigheid en vinnige optrede om die fluitjie te blaas op haar eie departement se prosesse.
Die Nasionale Tesourie sal nou bepaal of die proses ongeldig verklaar moet word. Indien onreëlmatighede gevind word, sal die tender waarskynlik heradverteer moet word, wat op sy beurt vrae laat ontstaan oor die tydige verskaffing van boeke aan skole vir die volgende akademiese jaar.
Vir eers kan die land, en veral die ouers van graad 1- tot 3-leerders, maar net wag vir die uitslag van die ondersoek. Suid-Afrika se onderwysstelsel kan kwalik nog ’n skandaal bekostig waar fondse wat vir die toekoms van kinders geoormerk is, moontlik in die sakke van opportuniste beland.
