Die stof oor die verbyvlug van twee Airlink-passasiersvliegtuie oor die DHL-stadion in Kaapstad die afgelope naweek wil maar nie gaan lê nie.
Wat aanvanklik as ’n skouspelagtige afskop tot Saterdag se rugbytoets tussen die Springbokke en die All Blacks bedoel was, het binne ure in ’n internasionale gesprek oor lugvaartveiligheid ontaard.
Die jongste ontwikkeling is dat Airlink uit eie beweging die digitale vlugdata-opnemers van albei vliegtuie aan die Suid-Afrikaanse Burgerlugvaartowerheid (SACAA) oorhandig het. Die SACAA hersien nou die data om onafhanklik te bevestig of die vliegtuie se verbyvlug ooreenstem met die vlugmagtiging wat vooraf uitgereik is.
Airlink het intussen aangedui dat hy nie verder kommentaar sal lewer terwyl die hersiening aan die gang is nie.
Die twee vliegtuie het Saterdag kort voor die Springbokke se wedstryd teen Nieu-Seeland in formasie oor die vol stadion gevlieg.
Die groen Embraer E190, ZS-YAE, was in Springbok-kleure, terwyl die swart Embraer E195, ZS-YDE, die kleure van die All Blacks vertoon het. Airlink is die amptelike plaaslike lugredery van die Rugby’s Greatest Rivalry-reeks.
Die dramatiese beelde van die twee vliegtuie wat laag oor die stadion beweeg, het kort daarna wêreldwyd op sosiale media versprei.
Volgens beskikbare vlugdata was die vliegtuie se deurgang uiters laag. Flightradar24-data, aangepas vir plaaslike lugdruk, dui daarop dat die laagste punt ongeveer 12,5 tot 14 meter bo die stadiondak kon gewees het.
Dit het vrae laat ontstaan oor hoe so ’n vlug oor ’n stadion met tienduisende mense gevul toegelaat kon word.
Airlink hou egter vol dat daar niks roekeloos aan die vertoning was nie.
Die lugredery het gesê die vlug het uitgebreide beplanning en oefening vereis en dat die SACAA en Air Traffic Navigation Services (ATNS) leiding, goedkeuring en ondersteuning verskaf het om die verbyvlug veilig te laat verloop.
Volgens Airlink het die vlugdata van albei vliegtuie reeds aangedui dat hulle binne die goedgekeurde en geoefende hoogte- en spoedbeperkings gebly het.
Die SACAA se hersiening moet nou onafhanklik vasstel of dié bewering deur die oorspronklike digitale data gestaaf word.
Dit is belangrik omdat die gewone lugvaartregulasies baie strenger is as die hoogte waarop die twee vliegtuie Saterdag gevlieg het. Vlugte onder 1 000 voet oor beboude gebiede en onder 900 meter oor ’n opelugbyeenkoms soos ’n stadion word normaalweg verbied, tensy vooraf skriftelike vrystelling deur die direkteur van Burgerlugvaart toegestaan is.
Airlink sê so ’n vrystelling is wel verleen, hoewel die spesifieke skriftelike magtiging nog nie openbaar gemaak is nie.
Die debat gaan egter oor meer as net die vraag of die vlug tegnies gemagtig was.
Chris Martinus, president van die Aircraft Owners and Pilots Association South Africa, het dit as dramaties en opwindend beskryf, maar terselfdertyd gewaarsku dat dit vanuit ’n lugvaartveiligheidsoogpunt onverstandig kon gewees het.
Die probleem, sê hy, is dat ’n klein fout op so ’n lae hoogte baie min ruimte vir herstel laat. ’n Enjinprobleem, menslike fout of enige ander onverwagte gebeurtenis kan binne sekondes ’n ramp veroorsaak.
Met sowat 56 500 mense in die stadion word selfs ’n baie klein individuele risiko volgens hom ’n potensieel groot openbareveiligheidsrisiko.
Die internasionale reaksie het die kwessie verder aangeblaas.
Nuusorganisasies in onder meer Nieu-Seeland, Australië, die Verenigde State en Brittanje het die dramatiese beelde opgeneem. Publikasies soos die NZ Herald, Fox News, New York Post, Nine.com.au en The Times het aandag gegee aan wat beskryf is as ’n uiters noue en riskante verbyvlug.
So het ’n rugbywedstryd in Kaapstad skielik ’n wêreldwye gesprek oor Suid-Afrika se benadering tot lugvaartveiligheid geword.
Vir Suid-Afrikaners is die verbyvlug egter ook deel van ’n langer rugbytradisie. Die ikoniese SAA Boeing 747 wat voor die 1995-Rugbywêreldbeker-eindstryd laag oor Ellispark gevlieg het, word telkens as presedent aangehaal.
Die verskil is dat Saterdag se vliegtuie moderne passasiersvliegtuie was wat oor ’n stadion met tienduisende mense gevlieg het – en dat sosiale media die wêreld onmiddellik ’n sitplek langs die veld gegee het.
Of die vertoning uiteindelik as ’n indrukwekkende voorbeeld van presisievliegwerk of as ’n onnodige risiko beoordeel sal word, hang nou grootliks van die data af.
Die swartbokse het gepraat. Nou moet die SACAA besluit presies wat hulle sê.
- Lokprent deur Mohamed Hassan van Pixabay.
