’n Omstrede multinasionale vlootoefening aan Suid-Afrika se kus het in ’n diplomatieke en politieke krisis ontaard nadat dit geblyk het dat die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag (SANW) voortgegaan het met Iran se deelname, ten spyte van ’n uitdruklike opdrag van president Cyril Ramaphosa dat Iran hom daarvan moet onttrek.
Die oefening, Will for Peace 2026, het op 9 Januarie by Simonstad begin en word deur China se Vloot (PLAN) gelei. Skepe van Suid-Afrika, China, Rusland, Iran en die Verenigde Arabiese Emirate (VAE) neem deel. Die fokus van die oefening is onder meer die beveiliging van skeepvaartroetes, antiseeroweroperasies, soek-en-redding-aksies en militêre samewerking.
🎥 The Iranian naval and intelligence group has arrived in South Africa.
🔹 The "Will for Peace 2026" exercise will take place over 8 days, hosted by South Africa, with the participation of more than 20 naval and aerial combat units from Iran, Russia, China, South Africa,… pic.twitter.com/iZFekk0KoH
— Iran Military Media (@IRMilitaryMedia) January 14, 2026
Die krisis het op 13 Januarie ontvou toe die Irannese korvet IRIS Naghdi saam met ander deelnemende skepe aan die seefase deelgeneem het, ondanks Ramaphosa se opdrag dat Iran nie aan see-operasies mag deelneem nie. Die opdrag is glo op 11 en 12 Januarie aan die minister van verdediging, Angie Motshekga, oorgedra.
BRICS nations begin naval drills off South Africa
Warships from China, Russia, Iran, UAE and South Africa will participate
The exercise focuses on 'joint action to ensure the safety of shipping lanes and maritime economic activities,' a South African commander said pic.twitter.com/k1sgFBkaDN
— RT (@RT_com) January 14, 2026
Volgens senior regeringsbronne het Ramaphosa se ingryping gevolg op toenemende druk uit die VSA, waar kommer bestaan oor Suid-Afrika se militêre samewerking met lande soos Iran, Rusland en China. Dié kommer kom op ’n uiters sensitiewe tydstip, aangesien die hernuwing van die African Growth and Opportunity Act (Agoa) tans in die Amerikaanse Kongres oorweeg word. Hoewel die Huis van Verteenwoordigers die verlenging reeds goedgekeur het, moet die Senaat dit nog bekragtig voordat dit finaal wet word.
Agoa bied Suid-Afrika tariefvrye toegang tot die Amerikaanse mark en speel ’n sleutelrol in uitvoere, werkskepping en ekonomiese stabiliteit. Amerikaanse wetgewers het reeds gewaarsku dat militêre samewerking met Iran, ’n land onder swaar internasionale sanksies, Suid-Afrika se voorkeurtoegang tot die VSA-mark in gevaar kan stel.
Aanvanklik het dit gelyk of Ramaphosa se opdrag uitgevoer sou word. ’n Senior Suid-Afrikaanse amptenaar het op 12 Januarie bevestig dat alle deelnemende lande se verdedigingsdepartemente ooreengekom het dat Iran slegs as waarnemer sou optree. Die drie Irannese skepe – die IRIS Naghdi, IRIS Makran en IRIS Shahid Mahdavi – sou glo in die hawe aanbly.
Russian news now also reporting that Iran is taking part in the naval drills with the South African navy, as opposed to the SA government claim that they convinced Iran to withdraw. https://t.co/ffpCshY4In
— Conscious Caracal 🇿🇦 (@ConCaracal) January 14, 2026
Dié weergawe is egter ondermyn toe die SANW op 13 Januarie ’n Facebook-plasing gemaak het (wat later verwyder is) waarin vyf skepe gelys is wat vir die seefase vertrek het, insluitend die IRIS Naghdi. Beeldmateriaal en waarnemings het bevestig dat die skip inderdaad saam met ander vaartuie uitgevaar het, voordat dit later na Valsbaai teruggekeer het. Die ander twee Irannese skepe het nooit vertrek nie.
Die DA se woordvoerder oor verdediging en militêre veterane, Chris Hattingh, het onmiddellike antwoorde geëis en gepraat van “verwarring, teenstrydighede en ’n gebrek aan deursigtigheid”. Hy het gesê die publiek verdien om te weet wie besluite oor Suid-Afrika se militêre betrokkenheid neem.
Jonathan Katzenellenbogen joins Chris Hattingh to discuss SA-US relations in the context of the former's current naval exercises with Iran, China, and Russia, amongst others. Confusion reigns over whom is giving the SANDF marching orders.
Watch here: https://t.co/FzQmVavzWZ
— Centre for Risk Analysis (@centre_risk) January 15, 2026
Verdedigingsontleders, onder wie Darren Olivier, meen die voorval dui moontlik daarop dat Iran bloot Suid-Afrika se versoek geïgnoreer het, en dit binne Suid-Afrikaanse waters. Ontleders het ook daarop gewys dat Suid-Afrika min ekonomiese voordeel uit bande met Iran put, met bilaterale handel wat minder as R300 miljoen per jaar beloop.
SANDF apparently defied presidential orders to remove Iran from a joint naval exercise https://t.co/68Ds1mbsUf
— Darren Olivier (@darren_olivier) January 14, 2026
Teen Donderdag 15 Januarie duur die oefening voort met skepe van Suid-Afrika, China, Rusland en die VAE. Die drie Irannese skepe is steeds in Valsbaai waargeneem, maar hul presiese status, naamlik of hulle volwaardige deelnemers, waarnemers of iets tussenin is, bly onduidelik.
Die presidensie en die Departement van Internasionale Betrekkinge en Samewerking (Dirco) het mediavrae na die SANW verwys, maar tot dusver is geen amptelike verklaring uitgereik om die teenstrydighede uit die weg te ruim nie.
Met Will for Peace 2026 wat op 16 Januarie eindig, bly ’n fundamentele vraag onbeantwoord: Wie beheer uiteindelik Suid-Afrika se militêre optrede? Is dit die president as opperbevelhebber, of die weermag self? Die antwoord kan verreikende gevolge hê, nie net vir Suid-Afrika se internasionale geloofwaardigheid en handelsverhoudings nie, maar ook vir die gesagstrukture binne die staat.
