Suid-Afrikaanse motoriste staar die duurste brandstofpryse in die land se geskiedenis in die gesig wanneer die prys van petrol môre (Woensdag 7 Oktober) om middernag tot meer as R30 per liter in Gauteng styg.
Volgens die jongste data van die Sentrale Energiefonds (SEF) kan 95-oktaan-petrol in die binneland na ongeveer R30,10 tot R30,20 per liter klim, terwyl 93-oktaan na byna R30 beweeg. Dit oortref die vorige rekord van R28,06 wat in Junie 2026 gestel is.
Die Departement van Minerale en Petroleumhulpbronne (DMPH) moet die amptelike aanpassing nog bevestig, maar die SEF se maandeindesyfers dui op ’n verhoging van tussen R3,08 en R3,29 per liter vir petrol. Diesel gaan ook skerp styg, met 50 ppm-diesel wat in die binneland bo R33 per liter kan styg. Vir ’n gemiddelde motoris beteken dit dat ’n 50 liter-tenk tussen R150 en R165 duurder sal wees as tans.
Die styging kom ná ’n reeds swaar September, toe petrol met R1,34 per liter gestyg het en diesel met tot R3,15. Sedert Maart vanjaar het die koste van ’n liter 95-oktaan-petrol van sowat R20 tot die huidige R26,92 geklim. ’n Motoris wat 1 500 km per maand ry, kan nou maandeliks byna R800 meer vir brandstof betaal as ses maande gelede.
Die hoofrede vir die skerp styging is die internasionale olieprys. Brent-ruolie het in September gemiddeld bo $100 per vat gehandel en selfs $108 bereik. Die styging is grootliks te wyte aan spanning in die Midde-Ooste, veral die voortgesette konflik tussen die VSA, Israel en Iran, asook kommer oor die Straat van Hormoes, waardeur ’n groot deel van die wêreld se olie vervoer word. Suid-Afrika is ’n netto invoerder van petroleumprodukte en voel dus elke skommeling in die wêreldmark direk.
Die swak rand vererger die situasie. Die geldeenheid het die afgelope weke rondom R16,40 tot R16,70 teen die dollar verhandel. Omdat brandstof in dollars gekoop word, beteken ’n swakker rand outomaties hoër pryse by die pomp. Die Basiese Brandstofprys-formule, wat die internasionale produkpryse, wisselkoers en plaaslike kostes saamvat, het tot ’n groot onderverhaling gelei wat nou aan verbruikers deurgegee word.
Anders as in April vanjaar, toe die regering die algemene brandstofheffing tydelik met R3 per liter verlaag het om huishoudings te beskerm, is daar tans geen aanduiding van verligting nie. Minister Gwede Mantashe het in September gesê daar is geen onmiddellike planne om die las te verlig nie.
Die impak strek veel wyer as net private motoriste. Taxi’s, vragmotors, boere en die hele voedselketting gaan die styging voel. Hoër vervoerkoste word gewoonlik in die pryse van brood, groente en ander basiese goedere gevoel, wat inflasie verder kan opstoot. Armer huishoudings wat op paraffien staatmaak, gaan ook swaar kry, aangesien dié produk selfs skerper stygings toon.
Die DMPH het die publiek intussen gewaarsku om nie paniekaankope te doen nie. “Koop net wat jy nodig het,” het die departement gesê. Onnodige hoë aanvraag kan plaaslike tekorte by vulstasies veroorsaak.
Vir baie Suid-Afrikaners is die R30-kerf ’n sielkundige en finansiële skok. In 1976 het ’n liter petrol net 21 sent gekos. Teen 2008 het dit R10 oorskry, in 2021 R20, en nou, net vyf jaar later, styg dit tot bo R30. Die kombinasie van geopolitieke spanning, ’n swak geldeenheid en die afwesigheid van staatsingryping het saamgewerk om hierdie nuwe rekord te skep.
Motoriste word aangeraai om hul rygewoontes te hersien, openbare vervoer te oorweeg of brandstofdoeltreffender te bestuur. Die nuwe pryse tree Woensdag om middernag in werking en sal tot die volgende maandelikse aanpassing van krag bly. Of die regering nog in die laaste oomblik sal ingryp, bly onseker, maar die huidige aanwysers dui daarop dat Suid-Afrikaners van hierdie week af die duurste vir petrol in die land se geskiedenis gaan betaal.
- Lokprent: Izak de Vries
