Terwyl Suid-Afrikaners die jaar afsluit en die feestyd betree, is die heersende stemming nie een van sekerheid of afsluiting nie, maar van onafgehandelde sake en talle onbeantwoorde vrae.
Die parlement het vir die Desember-reses gesluit, maar die stilte van ministers oor kernkwessies laat Suid-Afrikaners die nuwe jaar binnegaan met groeiende onsekerheid oor aanspreeklikheid en die regering se rigting.
Honderde vrae wat die afgelope jaar deur opposisiepartye in die parlement aan ministers gerig is, bly steeds onbeantwoord. Volgens die parlement se jongste verslag het parlementslede die afgelope jaar altesaam 7 207 skriftelike vrae aan kabinetslede gestel waarvan 419 nog onbeantwoord is.
Die parlement se woordvoerder, Moloto Mothapo, het volgens die SAUK gesê die wetgewer het in 2025 beter gevaar in sy kernmandaat: wetgewing, toesig oor die uitvoerende gesag en openbare deelname. Kritici sien dit as blote spin om dieper sistemiese probleme te verbloem.
Volgens Mothapo is 40 openbare verhore regoor die land gehou, en twee deurslaggewende ondersoeke is van stapel gestuur: een deur ’n ad hoc-komitee ná ernstige bewerings deur KwaZulu-Natal se nasionale polisiekommissaris, Nhlanhla Mkhwanazi, en ’n ander deur die staande komitee oor openbare rekeninge (Skoor) oor wanadministrasie by die Padongelukkefonds (POF).
Parliament’s Spokesperson Moloto Mothapo says the institution has improved on its goals of holding the executive to account, making laws and increasing public participation. The legislature has wound down for the festive season.https://t.co/3O2jhEHYap
— SABC News (@SABCNews) December 22, 2025
“Dit is ’n baie belangrike meganisme wat deur die parlement nagestreef word om toesig oor die uitvoerende gesag uit te oefen,” sê Mothapo, en wys daarop dat parlementêre komitees die mag het om enige persoon te dagvaar en antwoorde af te dwing.
Kritici voer egter aan dat die amptelike narratief oor hierdie prestasies nie die volle prentjie weerspieël nie. Opposisiepartye wys daarop dat ’n beduidende aantal parlementêre vrae eenvoudig onbeantwoord bly. ActionSA het vroeër bekendgemaak dat 86 van die 121 vrae wat hulle aan ministers gerig het, nie beantwoord is nie – sowat 70%. Die DA het al soortgelyke klagtes geopper en gewaarsku dat die versuim om vrae te beantwoord die gesag en geloofwaardigheid van die parlement ondermyn.
ActionSA se parlementêre leier, Athol Trollip, beskryf dit as ’n “kommerwekkende minagting vir parlementêre toesig”, terwyl ander opposisiepartye meen die patroon dui op ’n uitvoerende gesag wat toenemend ongemaklik is met openbare aanspreeklikheid.
Burgerlike organisasies deel dié kommer. In sy 2025-oorsig merk Outa (die organisasie teen die misbruik van belasting) op dat hoewel die sewende parlement meer aktief is met meer komiteevergaderings en groter openbare deelname, toesig dikwels sonder tasbare gevolge bly. Ondersoeke lei selde tot dissiplinêre stappe, vervolging of strukturele hervormings.
Die ondersoek ná Mkhwanazi se bewerings het wel skokkende getuienis opgelewer oor beweerde politieke inmenging en georganiseerde misdaad binne die polisie, maar dit oorvleuel met ander prosesse, wat vrae laat ontstaan oor vertraging en moontlike ontduiking van aanspreeklikheid. Dieselfde geld vir die POF-ondersoek, waar miljarde rand se wanbestuur blootgelê is sonder sigbare gevolge teen die einde van die jaar.
Hierdie stilte het breër politieke implikasies. Die brose Regering van Nasionale Eenheid (RNE) wat ná die 2024-verkiesing gevorm is, het 2025 oorleef ondanks spanning oor sleutelbeleide, soos die Nasionale Gesondheidsversekering en onteieningswetgewing. Ontleders meen die behoefte om koalisie-eenheid te handhaaf, lei dikwels tot uitstel en vae kompromieë eerder as beslissende optrede.
Intussen ervaar gewone Suid-Afrikaners min verligting. Ekonomiese groei bly flou, werkloosheid hoog en misdaad ’n alledaagse werklikheid. Onlangse massaskieterye en volgehoue geweld versterk die indruk van ’n staat wat sukkel om orde en vertroue te herstel.
SUSPECT ARRESTED FOR TWELVE MURDERS AND THIRTEEN ATTEMPTED MURDERS
Members of the Gauteng Serious and Violent Crime Investigations team arrested one suspect on the Atteridgeville case of 12 counts of murder and 13 counts of attempted murder. The suspect was arrested in Limpopo… pic.twitter.com/4vlRS5hPdH
— CrimeInSA (@sa_crime) December 22, 2025
Die regering se klem op statistieke, verhore wat gehou word en ondersoeke wat plaasvind, dien as korttermynskadebeheer. Maar sonder duidelike uitkomste en antwoorde bly die gevoel dat die land die nuwe jaar binnegaan met meer vrae as antwoorde.
2025 Achievements ➡️ By the end of fourth quarter of 2024/25, close to half of the 60 actions identified in the President's October 2022 Response Plan had been completed or are substantially complete, and 23% are on track and 29% are delayed but receiving attention.… pic.twitter.com/NRhVWQ1hfK
— South African Government (@GovernmentZA) December 22, 2025
Die parlement mag sy sittings afgesluit het, maar die onafgehandelde sake hang soos ’n skadu oor 2026. Die toets vir Suid-Afrika se demokrasie sal wees of aanspreeklikheid sal seëvier, en of aksie meer as net lippediens en leë beloftes op papier sal wees.
