Die Madlanga-kommissie van ondersoek word toenemend nie net gekonfronteer met onthullings oor beweerde korrupsie, politieke inmenging en kriminaliteit binne Suid-Afrika se strafregstelsel nie, maar ook met ’n ander probleem, naamlik getuies wat om verskeie redes nie betyds voor die kommissie verskyn nie.
Die jongste en mees absurde verskoning in hierdie patroon van toenemende uitstelle en verskonings is dié van die National Coloured Congress (NCC) se leier en parlementslid Fadiel Adams. Sy getuienis is die afgelope Dinsdag uitgestel nadat hy ’n “stukkende skootrekenaar” as rede aangevoer het waarom hy maande lank nie op die kommissie se korrespondensie gereageer het nie.
Adams het aan die kommissie verduidelik dat sy skootrekenaar volgens hom sowat 18 maande lank probleme ondervind het. Die toestel sou glo daagliks vries, en gereeld vir herstelwerk ingestuur moes word, en daarom het hy glo eers drie tot vier maande gelede bewus geword van die formele kennisgewing wat reeds in Oktober 2025 aan hom gerig is om voor die kommissie te verskyn.
Sy beëdigde verklaring is boonop eers die aand voor sy verskyning ingedien.
Regter Mbuyiseli Madlanga was duidelik nie oortuig deur die verduideliking nie. Hy het Adams se weergawe as “baie moeilik om te glo” en “totaal ongeloofwaardig” beskryf en hom daarvan beskuldig dat hy die kommissie en die mense wat hy verteenwoordig, nie ernstig opneem nie.
Adams se getuienis is tot 19 Augustus uitgestel.
Die parlement het die volgende dag verdere twyfel oor Adams se verduideliking gesaai.
Volgens Moloto Mothapo, parlementêre woordvoerder, toon die parlement se inligting- en kommunikasietegnologie-rekords nie dat Adams se skootrekenaar oor ’n lang tydperk voortdurend probleme gehad het, gereeld gevries het of herhaaldelik vir herstelwerk ingestuur is nie.
Die beskikbare rekords dui volgens die parlement se amptelike verklaring eerder op roetine-aangeleenthede, soos wagwoordterugstellings en ’n wi-fi-opdatering. Lede van die parlement ontvang ook meer as een toestel.
Adams het egter by sy weergawe gebly. Toe hy later deur die media oor die kwessie uitgevra is, het hy gesê: “Niks werk in die parlement nie,” en na ander probleme, onder meer die parlement se 2023-brand, verwys.
Die voorval het onmiddellik vrae laat ontstaan oor hoe ’n parlementslid vir so lank doeltreffend kan funksioneer as sy belangrikste kommunikasietoestel werklik vir 18 maande onbetroubaar was.
Adams se beweerde skootrekenaarprobleme is egter nie die eerste ongewone rede waarom getuienis voor die kommissie al uitgestel moes word nie.
Die kommissie worstel reeds geruime tyd met getuies wat weens siekte of om ander mediese redes nie betyds kan verskyn nie. Een van die bekendste voorbeelde is advokaat Andrea Johnson, voormalige hoof van die Onafhanklike Polisie-ondersoekdirektoraat (Idac), wat in Julie twee keer om uitstel gevra het, onder meer nadat sy na bewering dringend hospitaal toe geneem is.
In haar geval het Madlanga ook kritiek uitgespreek oor die mediese dokumentasie. Hy het die mediese sertifikaat as “nutteloos” beskryf, omdat dit volgens hom nie genoeg besonderhede oor haar toestand bevat het om die kommissie in staat te stel om die versoek behoorlik te beoordeel nie.
Ander getuies, onder wie Brown Mogotsi en Suliman Carrim, het eweneens op mediese gronde om uitstel gevra. In sommige gevalle het die kommissie dit selfs oorweeg om dokters te dagvaar of mediese sertifikate na die Raad vir Gesondheidsberoepe te verwys.
Carrim se herhaalde versoeke om uitstel is uiteindelik deel van die hand gewys, met die opdrag dat hy ’n onafhanklike mediese evaluasie moet ondergaan.
Die verskillende uitstelversoeke het wydlopende reaksies ontlok. Op sosiale media is Adams se verduideliking spottenderwys vergelyk met die klassieke “die hond het my huiswerk geëet”-verskoning.
Die moontlike gevolge van hierdie patroon is ernstig. Vir individue soos Adams kan ’n bevinding dat hy opsetlik vals getuig het, ernstige gevolge inhou. Die kommissie het die mag om sake na die polisie of Nasionale Vervolgingsgesag te verwys.
Madlanga se openbare berisping het Adams se posisie as betroubaar getuie ondermyn. Vir die kommissie self beteken herhaalde uitstelle vertragings, hoër koste en ’n risiko dat die publiek die proses as ondoeltreffend begin sien. Dit kan ook die uiteindelike aanbevelings se gewig verswak as sleutelgetuienis onvoltooid of onbetroubaar blyk.
Adams se herverskyning eerskomende Woensdag, 19 Augustus, sal gevolglik meer wees as net nog ’n getuienisgeleentheid. Dit sal ook ’n toets wees van die kommissie se vermoë om verskonings van werklike struikelblokke te onderskei en om te wys dat niemand, ongeag sy politieke posisie, bo die soeke na die waarheid verhewe is nie.
- Lokprent deur Sittichai Imchit van Pixabay
