Vriendschap
Chris Keulemans
Amsterdam: Uitgeverij Jurgen Maas
2026
232 blz.
Veelomvattende notities over persoonlijke ervaringen met uiteenlopende vormen van vriendschap en hun maatschappelijke context. Veel aansprekende en vaak scherpe formuleringen. Aangevuld met korte fragmenten over vriendschapsbanden die in wisselende mate relevant zijn voor niet ingewijden.
- Motto: “Nadia Bouras, Vriendschap is een vorm van radicale hoop.” (5)
- Na een interview van een uur met de Palestijnse filmmaker Halid in Ramallah meldt Chris Keulemans hem voortaan als vriend te zien. Tot niet geringe verbazing van Halid. Er ontspint zich een intense en opmerkelijke gedachtenwisseling.
Opmerkelijke passages
- “Ramallah is een stad waar van bijna alles de andere helft nergens te bekennen valt.” (13)
- Na de reis is het in Amsterdam-Noord nogal moeizaam wennen: “En hier word ik weer omringd door krachteloze weldenkendheid en dubbele standaarden. Ik kan er niet meer tegen. Het gebrek aan woede en verzet. (...) Deze stad is een zware, makkelijke jas die me jarenlang heeft beschermd. Maar het is mooi geweest.” (15)
- “Hollandse buitenwijken zijn een goeie plek om te verleren wat vriendschap is.” (17)
- “Herinneringen zijn ballast. Nostalgie vertraagt je.” (27)
- Halid: “Samen hebben we Amersfoort bekeken op earthview. De grachtjes, de muurhuizen, de villawijken, ze zien eruit alsof ze oud geboren zijn. Je ruikt bijna de lucht van veranderloosheid. Geen stad voor jongens met plannen.” (36)
- “Amsterdam is mijn oudste vriendschap. Ik koester haar. Ik neem haar voor lief en verdedig haar. (...) Ze is mijn vanzelfsprekende omgeving. Mijn natuur. (…) Mijn zintuigen zijn haar gewoon. Ze heeft een schaal die ik versta. Mijn lichaam is erop gebouwd. Noem een adres en ik voel hoe ver het fietsen is. (...) Elke hoek die ik omsla verandert de herinnering van kleur. (…) Voor de hoofdstad van een voormalig wereldrijk is er weinig grandeur. Alsof we met de slavernij niet te koop wilden lopen.” (57)
- “Amsterdammers zijn gewend aan constante, maar geleidelijke veranderingen.” (59)
- Halid: “Vriendschap betekent: dat je er ook bent op de momenten die er niet toe doen.” (74)
- Opgroeien in Indonesië: “Zoveel mogelijk op je blote voeten lopen. De aarde is je oudste vriend en die moet je voelen.” (75)
- Na 50 jaar samen met Willemijn terug naar Indonesië: “We voelen ons er thuis en onthuis tegelijk, een vertrouwdheid die verder terugreikt dan we zelf bestaan, een vreemdheid die niet valt op te heffen. (...) De kleuren op Java zijn diep. Ik moet me inhouden om niet de hele dag te voelen of ze nog nat zijn.” (81)
- Opa en oma belandden in 1942 in verschillende Japanse kampen. Terug in Nederland werd er niet meer over gesproken. Tot oma begon te dementeren. “Sindsdien schieten de kampervaringen door de familiegesprekken heen als vleermuizen in het donker.” (83)
- Halid over Indonesië: “Die vergevingsgezindheid, na vierhonderd jaar bezetting, is dat onschuld, is het een school van eeuwenoude wijsheid, is het iets transcendentaals, is het oppervlakkigheid, hebben mensen onder de evenaar geen geheugen?” (92)
- “Worden is een van de mooiste woorden die ik ken. (...) een vriendschap leeft zolang ze de belofte inhoudt dat het beste nog moet komen.” (94)
- “Vriendschap is een optelsom van karakter, tijd en plaats. Van gemoedstoestand, lichtval en de muziek die er speelt. En dan vergeet ik er nog een paar.” (97)
- Over honden: “Voor een hond heeft hij een ongewoon hoge eigendunk. (...) Er is geen hond ter wereld, de opzichtig valse uitgezonderd, die ik niet begroet met: hee vriend. Letterlijk, altijd. Hee vriend.” (109; 112)
- “Ik heb ooit zes weken sociologie gestudeerd. Sindsdien kijk ik zelf.” (123)
- “Nederland, zegt een vriend van mij die ooit Iran is ontvlucht, is de villawijk van de wereld.” (124)
- Over leven en dood van Anil Ramdas. (131; 134)
- Gaza. Ook hier in Nederland gaan er fundamentele dingen kapot. Mensenrechten-beleid: “De hypocrisie beneemt je de adem.” (150)
- Over Behrouz Boochani, Alleen de bergen zijn mijn vrienden. (162–163; 165)
- Aangrijpend bezoeken aan Amman, Ramallah en Bagdad. (169–181;185–188)
- Halid wordt tijdens het filmen doodgeschoten. (184)
- Bezoek aan zijn weduwe Zhouzhou. (185);
- Over vriendschap (186–187)
- Mailwisselingen met de weduwe en terugblik op de vriendschap en op jeugdervaringen in Bagdad.
- “Ik kan het niet helpen aan Ramallah te denken. De stad is met me meegereisd.” (218)
Lees ook:
Leesimpressie: De boekhandelaar van Gaza door Rachid Benzine
Leesimpressie: Vandaag was weer erger dan gisteren door Salih El Saddy

