De ontdekking van Holland
Jan Brokken
Amsterdam / Antwerpen: Uitgeverij Contact
Februari 2024
319 blz.
Boeiende lectuur over Hotel Spaander in Volendam waar vanaf 1881 meer dan 1400 kunstenaars uit de hele wereld verbleven. Kleurrijke geschiedenis, zorgvuldig beschreven. Gebaseerd op rijke hoeveelheid bronnen aangevuld met persoonlijke ervaringen en associaties, die soms toegevoegde waarde hebben. Veel mooi beeldmateriaal.
Opmerkelijke passages
- Over ontmoetingen met de dichter Hans Tentije (13–27; 163)
- “In totaal kwam het ongelooflijk aantal van 1863 kunstenaars naar Volendam – schilders, etsers, beeldhouwers, illustratoren, fotografen; 402 uit Nederland en 1461 van over de grens.” (45)
- Opvallend veel vrouwen. (51)
- Over de herontdekking van Vermeer in 1866 en hernieuwde belangstelling voor Rembrandt en Frans Hals. (89)
- “Vincent van Gogh bleef in 1885 in het pas geopende Rijksmuseum uren op een houten stoel voor Het Joodse bruidje zitten. Toen zijn vriend Anton Kerssemakers hem vlak voor sluitingstijd nog altijd voor hert schilderij aantrof, zei Van Gogh: ‘Geloof je me nu wel, en dat meen ik oprecht, dat ik tien jaar van mijn leven wilde geven als ik hier voor dit schilderij nog veertien dagen kon blijven zitten met een korst droog brood voor voedsel.’” (90)
- Over Marcel Proust. “Vermeers Gezicht op Delft maakt een verpletterende indruk op hem. Zijn bezoek aan Amsterdam zou van grote invloed zijn op zijn opus magnum.” (91)
- “De jaarlijkse kermis in Volendam bood veel buitenlandse kunstenaars zicht op een compleet andere kant van de Hollandse samenleving: de Jan Steenachtige kant. Het boertige, schelmachtige, drankzuchtige, de dolle pret, de ‘skik’, zoals ze in Volendam zeiden.” (127)
- “Ze moesten wennen aan de paradox van de Hollander: of hij is redelijk, zoekt het compromis, sust de ruzies, of hij schreeuwt het uit, van woede of van vreugd.” (127)
- Tot de gasten in Hotel Spaander behoorden: Edvard Grieg, Pablo Casals, Baden Powell, Eleanor Roosevelt, keizer Wilhelm II, Alfred Dreyfus, Maurice Ravel, Josephine Baker, Walt Disney, Elizabeth Taylor, Mohammed Ali en Johan Cruijff. (144–146)
- Joseph Beuys (164–165): “De Hollanders, betoogde hij, hebben eigenlijk maar één zintuig: het oog. En dat verdofte door de inpoldering op grote schaal. Het was gedaan met het Hollands licht.” (165)
- “Kunst bestaat in het scheppen van verwachtingen.” (188)
- Over Max Liebermann. (193–196)
- Over Amerikaanse waardering voor Nederlandse kunst: “Het sprak de Amerikanen aan dat de Nederlandse kunst van het volk was en voor het volk. Niet het paleis werd geschilderd, maar het huis van de burger.” (211)
- Over keizer Wilhelm II. “Kunst diende het Duitse volk te verheffen en dat zou volgens Wilhelm II zeker niet lukken ‘door zelf in de goot af te dalen’. Hij liet de directeur van de Berlijnse Nationalgalerie ontslaan omdat die werk had aangekocht van Paul Cézanne en Paul Signac, vulgaire kliederaars in zijn ogen, en Fransen bovendien.” (226)
- Veel Sefardische Joden vestigden zich in Volendam. Typisch Joodse namen als Salomons of Tavissen veranderden in Snoep en Tuyp, Molen of Butter. (249–251)
- “Verdraagzaamheid heeft geen eeuwigheidswaarde. Bij recente verkiezingen kwam de PVV als de grootste partij uit de bus in Volendam. Maar tot ‘rottigheid’ tussen de verschillende bevolkingsgroepen kwam het nooit.” (251)
Lees ook:
Leesimpressie: De werelden van Jan Toorop door Suzanne Veldink
Leesimpressie: De ontdekking van de Nederlander door Eveline Koolhaas-Grosfeld
