De zangvogel, over Iran, ontheemding en een schuldgevoel dat nooit verdwijnt
Mina Etemad
Amsterdam: Thomas Rap
2026
208 blz.
Vitale en goed geschreven reflecties over leven in Iran en in Nederland; de schrijfster vluchtte ruim dertig jaar geleden als zesjarige met haar ouders en zus uit Iran.
- Mooi evenwicht tussen persoonlijke en familie-ervaringen en ontwikkelingen in de maatschappij. “Vrouw Leven Vrijheid.” (160)
- Over survivor's guilt. (202)
- Met aandacht voor cultuur en natuur (o.a. duiven (174), een kat, tulpen).
- Verwijzingen naar Forough Farrokhzad (146); Ferdowsi (153); Iraj Janati Etaji (163).
Opmerkelijke passages
- “Mijn moeders zachtaardigheid kende vooral in Iran geen grenzen. (...) Ze zorgde ervoor dat de buitenwereld zo min mogelijk vat op ons kreeg. (…) In Nederland werd haar blik afweziger en zag ik haar minder vaak glimlachen. Haar bewegingen werden zwaarder, alsof de lucht in dit land dikker is en meer weerstand biedt en de bloemetjesjurken trok ze vanwege de kou nog maar een paar dagen per jaar aan.” (33–34)
- “Mijn Perzische handschrift is bevroren in de tijd. Het is een vaardigheid die nooit heeft kunnen ontluiken, een momentopname van de vlucht. (...) De onvolwassen tekens dragen de potentie van een ander leven in zich, andere woorden om me uit te drukken en andere mogelijkheden om me tot de wereld te verhouden. Ik zou beeldender denken, want het is een taal die schildert. (...) Een taal ben je machtig, zeggen ze, alsof wij meer invloed hebben op de taal dan andersom.” (35–36)
- “Hier heeft mijn kant die graag op zichzelf is veel ruimte gekregen, aangemoedigd door een maatschappij die benadrukt dat je vooral voor jezelf moet zorgen. (…) Ik ben slechts een aftreksel van die Iraniërs, een lightversie, een vervaalde kopie. Maar ik ben ook een afgevaardigde, met een mij toegeworpen rol die ik onmogelijk terug kan geven. Hier in Nederland vertegenwoordig ik een heel volk en moet ik paraat staan om vragen te beantwoorden zoals welke taal ze daar spreken, of ze er ook playstations hebben en of alle gezinnen elk jaar een schaap slachten. (…) falen is nooit een individueel euvel.” (49–50)
- “Er was een tijd dat ik leegte zag als ik naar dieren keek. (...) In niets zijn wij uitzonderlijk. Of misschien dan alleen in ons talent om te vernietigen. Geen enkele andere diersoort vermoordt op zulke schaal soortgenoten of andere levende wezens, geen enkele andere soort duwt zichzelf zo naar de afgrond toe. (…) Maar de kennis dat vleermuizen praten, dat ratten lachen, dat olifanten huilen, dat apen plannen, dat duiven dromen, dat bijen verlangen, dat kraaien rouwen en dat dolfijnen reflecteren heeft weinig veranderd in onze houding jegens hen.” (58)
- “Na de islamitische revolutie werd muziek immoreel bevonden door ayatollah Khomeini: ‘Muziek is als een drug; wie eraan verslaafd raakt, kan zich niet langer wijden aan belangrijke activiteiten. We moeten het volledig uitwissen.’” (75)
- Over dubbele nationaliteiten. “Als het al zou kunnen, afstand doen, zou er alsnog van alles zijn wat me daarvan zou weerhouden.” (88–89)
- Over vrouwen, moederschap en de natuur. (92–93)
- Leven in Nederland moeilijk uit te leggen in Iran. “Ik hoorde een tolk te zijn omdat ik tussen twee culturen leef, maar er bleek zoveel onvertaalbaar.” (111)
- Over Jina Masha Amini in Teheran vermoord vanwege haar hoofddoek. (128–135; 155–156)
- “Haar overlijden krabt wonden open die littekens leken.” (130)
- Over overlevingsschuld (202–205)
- Verwijzing naar de Joodse psychoanalyticus William G. Niederland die in 1961 de term “survivor syndrome” introduceerde, die later bekend werd als “survivor’s guilt”. (202)
- Verwijzing naar promotieonderzoek Lisanne Belt. (204)
Lees ook:
Dood en lewe loop hand aan hand: Marjan Setrapi en Lieke Marsman is oorlede, ure uitmekaar.
Die appel – klik, kyk en word verlei om die mense van Iran te leer ken
Leesimpressie: De wind vindt altijd zijn weg door Sholeh Rezazadeh
