Vrede als daad, een pleidooi voor vrede in tijden van oorlog
Willem de Haan
Leiden: Bot Uitgevers
Juni 2025
259 blz.
Persoonlijke overwegingen en ervaringen van een totaalweigeraar. In het spoor van de vredesactivist Bart de Ligt. “Waar haviken zijn, moeten ook duiven zijn. In 1979 was ik een radicale duif en werd totaalweigeraar.” (10)
- Hij werd veroordeeld tot 18 maanden gevangenisstraf. Het boek is ook een bondige geschiedenis van dienstweigeren in Nederland. “Dit boek is een radicaal appel om een andere weg in te slaan dan de weg van de oorlogsvoorbereiding en het vijanddenken.” (10)
- “Het weigeren van de dienstplicht vond en vind ik volkomen juist, maar belastingweigering lijkt mij weer een beetje vergaand. Ik wil niet betalen voor de aanschaf van wapentuig, een ander wil geen asielzoekerscentrum. Waar blijf je dan?” (75)
- “Als tweeëntwintigjarige hield ik in 1979 de militaire rechters voor dat op de dag van mijn rechtszaak de wereld twee miljard aan bewapening uitgaf, dat er die dag elf oorlogen gaande waren, dat er 25.000 mensen zouden sterven aan ondervoeding, dat er 26 miljoen soldaten op de been waren en 500.000 mensen in laboratoria werkten aan nog dodelijker wapens dan de wapens die er al waren.” (157)
- “Van alle acties die ik voerde was totaalweigeren voor mij de meest pure en meest dankbare vorm van burgerlijke ongehoorzaamheid.” (178)
- “Gek genoeg ben ik radicaler en milder geworden tegelijkertijd.” (243)
- De tekst is toegankelijk genoteerd al was een wat scherpere redactie niet bezwaarlijk geweest.
Opmerkelijke passages
- Over dienstweigeren. “Zo draaide het totaalweigeren eigenlijk om de vraag wie het morele gelijk had: de overheid of wij. Natuurlijk, de overheid bepaalde dat onze weigering bestraft moest worden, de gevangenis stelde haar regels, maar wij bleven de baas over onze eigen autonomie. ‘Zij’ hadden een probleem, niet wij.” (31)
- Drie dagen verlof gekregen voor aangekondigd “huwelijk”. Zodra hij het Huis van Bewaring uit was, werd het huwelijk afgezegd en had hij drie dagen vrij. (48)
- Contact met Van Agt n.a.v. laatdunkende uitlatingen over dienstweigeraars in 1978. Brief in 2021 werd door Van Agt zeer respectvol beantwoord. (49–50)
- Over Bart de Ligt, Vrede als daad. (1933). (66–67)
- Over stimulerende opvattingen van dienstweigeraars Johannes Koenraad van der Veer (1896) en Jan Terwey (1883–1965), die zich beriepen op Tolstoj. (77–80)
- Van der Veer koos in Wereldoorlog I toch voor de oorlog. (80)
- Over Gandhi (85-88)
- Over Geert van Oorschot (1909–1987), die in 1929–1930 tien maanden in Scheveningen gevangen zat omdat hij als dienstweigeraar geen beroep op de wet wilde doen. (88–89)
- Nederlands-Indië: “De jaren 1946–1949 waren de jaren van de grootste militaire ongehoorzaamheid uit de moderne Nederlandse geschiedenis. Naar schatting zesduizend dienstplichtigen weigerden in die jaren om aan die oorlog deel te nemen. Zo’n tweeduizend deden een beroep op de Dienstweigeringswet, waarvan overigens slechts 40 procent erkend werd.” (101)
- “In totaal werden 2565 militairen door de krijgsraden berecht wegens desertie, dienstweigering of bevelweigering”, zo valt te lezen in de dissertatie van Stan Meuwese, Twee eeuwen dienstplicht, dienstweigering en desertie, uit 2017. (102)
- Vietnam-veteraan Tom Hyatt: “Amerikaanse soldaten kregen premies naarmate ze meer vijandige soldaten hadden gedood. Om te bewijzen hoeveel dat er waren leverden ze bij hun commandant de afgesneden oren in van elke gedode Noord-Vietnamees.” (137)
- Jan Tinbergen, erkend dienstweigeraar in de jaren dertig. (151)
- Over George Orwell, 1984. (152–155; 159)
- Over de Sovjet-Unie en Oekraïne. “Hoe onwetend willen we zijn?” (159)
- Tussen 1975 en 1995 zijn zo’n honderd totaalweigeraars tot lange gevangenisstraffen veroordeeld. (163)
- In maart 1969 publiceerde de militaire inlichtingendienst een vertrouwelijk Handboek Vredesbewegingen. (203)
- Begin 2025 promoveerde BVD-analist Berrie Hanselman op het proefschrift Daad en discussie: links geweld: de invloed van interne discussie en overheidsrespons. (203)
Lees ook:
Leesimpressie: De vlucht wordt duur betaald door Loes Gompes
Leesimpressie: Mijn langste boektournee door Oksana Zaboezjko
