Op vrijdag 4 mei is de Nederlandse schrijfster Renate Dorrestein overleden. Dat heeft haar uitgeverij, Podium, op zondag 6 mei bekendgemaakt.
Renate Dorrestein (Foto: YouTube)
Renate Dorrestein is 64 jaar oud geworden. Ze overleed in haar huis in Aerdenhout in aanwezigheid van haar dierbaren.
Dorrestein, geboren in 1954, groeide op in een rooms-katholiek gezin in Amstelveen. Meteen na het gymnasium begon ze een loopbaan in de journalistiek. Ze schreef onder meer voor Libelle, Panorama, Het Parool, Viva, Onkruid en Opzij. Bij dit laatste tijdschrift werkte ze tussen 1982 en 1987 ook als redacteur. Dorrestein maakte aanvankelijk vooral naam met haar vlijmscherpe columns.
In 1983 debuteerde ze als romanschrijfster met Buitenstaanders. Daarna zou er elk jaar wel een nieuw boek van haar hand verschijnen, waaronder de romans Het hemelse gerecht (1991), Ontaarde moeders (1992), Verborgen gebreken (1996) en Een hart van steen (1998). Daarnaast publiceerde ze enkele autobiografische non-fictieboeken: Het perpetuum mobile van de liefde (1988, over de zelfmoord van haar zusje), Heden ik (1993, over de ziekte ME die ruim tien jaar haar leven beheerste) en De blokkade (2013, over haar writer’s block). Haar handboek Het geheim van de schrijver (2000) is voor veel beginnende schrijvers van grote betekenis geweest.
Dorresteins eerste romans waren geschreven in de traditie van de “female gothic”: romans vol onverklaarbare gebeurtenissen die zich afspeelden op spookachtige locaties. De hoofdpersoon is een vrouwelijk personage dat zich probeert te bevrijden uit onderdrukkende omstandigheden. Dorrestein was een feministische schrijfster die controversiële thema’s niet uit de weg ging. Haar werk werd echter ook gekenmerkt door humor, verbeeldingskracht, vertelplezier, wijsheid en menselijkheid. Haar stijl was bedrieglijk eenvoudig en uiterst effectief.
Dorrestein was een publiekslieveling. Ze is jarenlang op pad geweest voor lezingen op scholen en in boekhandels en bibliotheken. Haar werk kreeg echter weinig literaire erkenning. In 1993 ontving ze de Annie Romeinprijs voor haar hele werk en in 1997 De Jonge Gouden Uil voor Verborgen gebreken. Verder werd Een sterke man genomineerd voor de Libris Literatuur Prijs, Een hart van steen voor de publieksprijs van dagblad Trouw, Zonder genade voor de AKO Literatuurprijs en Reddende engel, haar laatste roman, voor de Bookspot Gouden Strop. Ze schreef op uitnodiging van de CPNB het Boekenweekgeschenk van 1997, Want dit is mijn lichaam, het Boekenweekessay van 2008, Laat me niet alleen en voor de Week van het Luisterboek het Luistergeschenk van 2014, Liever horen we onszelf, dat ook door haarzelf werd voorgelezen. Ondanks het gebrek aan officiële waardering in eigen land, was haar werk ook in het buitenland zeer geliefd. Haar werk is in vijftien talen vertaald.
In 1986 was Dorrestein betrokken bij de oprichting van de Anna Bijns Stichting, die elke twee jaar de Anna Bijns-prijs uitloofde voor “de vrouwelijke stem in de letteren”. Laureaten waren onder meer Josepha Mendels, Ellen Warmond, Christine D'haen, Helga Ruebsamen, Anneke Brassinga, Wanda Reisel en Maria Barnas. In 2016 werd de prijs opgeheven. Vanwege haar betrokkenheid bij deze prijs kon Dorrestein hem zelf nooit krijgen, maar hij was haar uiteraard op het lijf geschreven.
In september 2017 maakte Dorrestein bekend dat ze nog maar kort te leven had. Er was in december 2016 slokdarmkanker bij haar geconstateerd. Ze zag af van een ingrijpende operatie die haar levensduur slechts beperkt verlengd zou hebben.
In maart verscheen haar laatste boek, Dagelijks werk, waarin ze lezingen, essays en brieven en e-mails bijeengebracht heeft die anders niet of moeilijk te krijgen waren. Het boek biedt een overzicht van onderwerpen die bepalend zijn geweest voor Dorresteins schrijverschap en hoe ze in het leven stond. De teksten zijn door Dorrestein zelf van een inleiding voorzien. Met dit boek is ze voornemende biografen te snel af en heeft ze zelf haar nalatenschap geregisseerd. De Volkskrant noemde Dagelijks werk “een daverend afscheid’, Onno Blom (Radio 1) sprak over “een krachtig saluut aan haar lezers” en De Correspondent had het over “een magnifiek zelfportret. Dagelijks werk is de schrijfster ten voeten uit: hilarisch, ontroerend, troostrijk”.
Hoewel iedereen wist dat het einde onvermijdelijk was, kwam Renate Dorresteins overlijden voor velen waarschijnlijk toch nog sneller dan verwacht. Op Facebook schreef Christine Otten: “Verdrietig dat we Renate Dorrestein moeten missen. Een van de gulste en warmste collega's. Gedreven schrijver. Betrokken en dapper mens. Rust zacht Renate.” En Manon Uphoff: “Dag lieve Renate, dankjewel voor je mooie werk en voor wie je was.” Het CPNB (waarvoor ze onder meer het Boekenweekgeschenk schreef) liet weten: “We zijn trots te hebben mogen werken met haar altijd heldere geest en gaan haar aimabele karakter en lieve lach missen.”
Renate Dorrestein zal op Hemelvaartsdag, 10 mei, in besloten kring worden begraven. Bij geselecteerde boekwinkels en bibliotheken door heel Nederland liggen condoleanceregisters, waarin leden van het publiek een boodschap kunnen achterlaten. Ook op Dorresteins website is een condoleanceregister aangebracht waar lezers een laatste groet kunnen brengen.
Lees ook
Buro: IG
