Gebrand kind zoekt het vuur
Cordelia Edvardson
Roman
Nawoord door Daniel Kehlman
Vertaald uit Zweeds door Bertie van der Meij
Amsterdam: Uitgeverij Cossee
1987 / 2024
192 blz.
Aangrijpende en indringende autobiografische “roman”. Zeer goed geschreven.
Over haar jeugd in Berlijn als dochter van een Joodse vader die in 1933 overleed, over verraden worden door haar moeder, overleven van Theresienstadt en Auschwitz en daarna. De schrijfster bleef na de oorlog in Zweden en emigreerde later naar Israël.
- Kehlman noemt het boek in zijn heldere nawoord: “Een van de belangrijkste getuigenissen van de Holocaust.” (174–184)
- “Het is verschrikkelijk om te lezen.” (176)
- “(…) we hebben geen recht op onwetendheid.” (177)
Opmerkelijke passages
- “... ze verdroegen wat verdragen moest worden om het zinloze zin te geven. Ze leerden van hun onderwerping een handeling te maken, zich niet deemoedig en zonder verzet in hun lot te schikken maar het in eigen hand te nemen, het zich toe te eigenen.” (99)
- “Een en al grauwe leegheid vervulde het meisje. Niets. Niemand, geen mens en geen ding, geen leven en nog geen dood. Geen schuld en geen geloof, hoop en liefde, liefde nog het minst. Woorden die als zware dode stenen in het onverzadigbare, bodemloze Niets vielen. Geen haat en geen woede, wie moest ze haten en waarover moest ze zich woedend maken in het lege Niemandsland? Zelfs verdriet vindt in de grauwe nevel van het Niets geen houvast, verdriet kan slechts wortelen in het land van de mensen, moet worden begoten met de tranen van de mensen.” (110)
- “Haar glimlach is zonder valsheid en leugen, want hij ontkent de verbittering en de woede over de genadeloze wereld niet. De wereld waarin wij onze eigen en elkaars beulen zijn, en onze eigen en elkaars redding.” (127)
- “Ze overleefde het. Ze werd een overlevende. Iemand die was overgebleven; iemand die over de grens tussen leven en dood was getrokken, gegleden, en in de grauwe mist van het Niemandsland was achtergebleven. Dit was ‘Het land dat niet is’, het land van de ongrijpbare, opgekropte angst zonder taal en zonder woorden en daarom zonder sterke, duidelijke gevoelens. Liefde en haat, verdriet en vreugde bereikten haar onduidelijk en gedempt als stemmen die riepen in de mist. Halfblind, voor zich uit tastend met de witte blindenstok van haar instinct, dwaalde ze in de nevel rond, liet haar vingertoppen over het blindenschrift van het leven glijden.” (131)
- “Eerst probeerde men te doen alsof men niets merkte, de Zweden zijn meesters in die kunst, (…) misschien omdat er niet zoveel opmerkelijks gebeurt.” (137)
- Over het dagboek van Anne Frank. “Dat typische meisjesdagboek dat barmhartig eindigt als de beulen de deur naar de beschermde wereld van Anne en haar familie intrappen. (...) Annes ouwelijke en o zo verzoenlijke overpeinzingen in de wurggreep van de angst worden gesmoord en haar wordt het zwijgen opgelegd door een slag op haar mond met een geweerkolf. Met de ontroerende brieven aan ‘Kitty’ kreeg de wereld haar catharsis voor een al te lage prijs (...)” (147)
- “De woede van de overlevende die tot levensangst wordt.” (152)
- In de roman die haar moeder schreef herkende ze haar herinneringen niet. “Er stond zowel te veel als te weinig in het boek, het sprak over het vuur maar zweeg over de as. Hoe kon het ook anders, het was geschreven door een levende.” (153)
- “Haar eigen leven en haar kinderen waren maar voor de helft haar eigendom, voor het grootste gedeelte stond ze in de schuld bij haar volk, het volk dat ze had verloochend en verraden.” (161)
- “Gebrand kind zoekt het vuur. (171)
Lees ook:
Leesimpressie: De vlucht wordt duur betaald door Loes Gompes
Leesimpressie: Joodse huizen 10 door Frits Rijksbaron, Esther Shaya en Gert Jan de Vries
