Twee overzijden. Gesprekken op de literaire brug tussen Afrikaans en Nederlands (Academia Press, Gent, 2026) bundelt drieëndertig dialogen over de wisselwerking tussen Afrikaanse en Nederlandse literatuur. Schrijvers, vertalers, academici, recensenten, tijdschriftredacteurs en uitgevers hebben, naast andere spelers en tal van instituties zoals letterenfondsen en literaire of culturele organisaties, een agentschap (“agency”) op de brug tussen literaire systemen. Ze werken ieder op een eigen wijze, in een specifieke en veranderlijke culturele context, met particuliere strategieën en discoursen. Literaire spelers en instanties dragen met hun werk en werking bij aan het cross-culturele verkeer tussen taalgebieden, zoals de migratie van teksten tussen culturen.
Over de uiteenlopende paden die schrijvers en vertalers lopen, ook een webredacteur, een uitgever en een taalkundige, wordt in Twee overzijden uitgebreid gereflecteerd door Benno Barnard, Simone Atangana Bekono, Zandra Bezuidenhout, Dominique Botha, Breyten Breytenbach, Wannie Carstens, Robert Dorsman, Babs Gons, Peter Holvoet-Hanssen, Stefan Hertmans, Lynthia Julius, Antjie Krog, Tom Lanoye, Danie Marais, Erwin Mortier, Charl-Pierre Naudé, S.J. Naudé, Fanie Olivier, Jolyn Phillips, Alfred Schaffer, Riana Scheepers, Francois Smith, Nicol Stassen, Marlies Taljard, Marc Tritsmans, Miriam Van hee, Etienne van Heerden, Marlene van Niekerk, Rob van der Veer, Eben Venter, Peter Verhelst, Gert Vlok Nel en Ingrid Winterbach.
Momenteel werken Alwyn Roux en ik aan een gesprekkenreeks met letterkundige academici in Zuid-Afrika en in de Lage Landen. Docenten en onderzoekers hebben aan universiteiten in zuidelijk Afrika en in de Lage Landen, ook daarbuiten zoals in Duitsland, Frankrijk, Kroatië en Polen, in hun colleges en studiewerk aandacht besteed aan de literatuur in het Afrikaans en in het Nederlands, vaak vanuit een comparatief perspectief. Er waren en zijn diverse praktijken van comparatieve studie van Afrikaanse en Nederlandstalige literatuur. Het boek met de tweetalige titel Stemvorken/Stemvurke moet worden geschouwd als complementair voor de documentaire interviewbundel Twee overzijden (https://voertaal.nu/stemvurke-stemvorken-bruggesprekken-met-letterkundige-academici/).
Het tweeluik met de titel Repliek, respectievelijk Trajecten van Zuid-Afrikaanse schrijvers in het Nederlands (2027) en Trajecten van Nederlandstalige schrijvers in het Afrikaans (2028), presenteert aan de hand van een briefwisseling over diachrone en synchrone culturele interacties, netwerken en literaire dialogen tussen beide taal- en literaire systemen een specifieke bijdrage aan een te ontwerpen literaire contactgeschiedenis: https://versindaba.co.za/2026/11/02/nuwe-publikasie-yves-tsjoen-alwyn-roux-repliek/. De verzamelde publicaties hebben als streefdoel een fundament te leggen voor de constructie van een panoramische contactgeschiedenis Afrikaans-Nederlands, een literaire historiografie die als “transsystemisch” en “interlinguïstisch” wordt voorgesteld en dus niet op een natie, een taalgebied of een cultuur is gericht maar op de wisselende interactie van talen en culturen.
De lijst met gespreksgenoten die deelnemen aan Twee overzijden is om evidente redenen niet exhaustief. Onder de werktitel Ik zag de nieuwe brug, net als “twee overzijden” een citaat ontleend aan het bekende Bommel-gedicht ‘De moeder de vrouw’ van M. Nijhoff, worden gesprekken opgenomen met literaire actoren op verbindingswegen tussen het Afrikaans en het Nederlands, vooral schrijvers en vertalers die zoals de hierboven vermelde actoren een positie innemen in en/of revelerende inzichten hebben over culturele transfer, transnationale contacten en op een manier bijdragen aan transmissie of overdracht van literaire teksten. In het transferonderzoek komt ook het fenomeen van de “acculturatie” aan bod, of dus hoe cultuurproducten in andere cultuurgebieden (de ontvangstcultuur) transities ondergaan ten opzichte van het functioneren in de broncultuur. Het gaat immers over twee heel verschillende literatuurlandschappen, aan de zuidpunt van Afrika en in Europa, die cultureel, maatschappelijk, politiek en economisch naarmate de jaren vorderen steeds meer verschillend zijn ingebed.
Processen van culturele overdracht komen ter sprake in de dialogen, zoals eerder in Twee overzijden. Van de meeste schrijvers is werk vertaald in het Afrikaans respectievelijk in het Nederlands. Schrijvers die door bemiddeling van vertaling een plek hebben in de hedendaagse literaire landschappen van het Afrikaans en het Nederlands zijn, naast anderen, Willem Anker, Gerbrand Bakker, Conny Braam, Peter Buwalda, Saskia de Coster, Charles Ducal, Luuk Gruwez, Louis Krüger, Deon Meyer, Bart Moeyaert, Herman Koch, Griet Op de Beeck, Ilja Leonard Pfeijffer, Annet Schaap, Mustafa Stitou, Diane van Broeckhoven, Charlotte van den Broeck, Ingrid van der Veken, Marita van der Vyver, Adriaan van Dis, Annemarié van Niekerk, David van Reybrouck, Anne Vegter, Annelies Verbeke, Dimitri Verhulst, Frank Westerman, Tommy Wieringa en Nachoem M. Wijnberg. Op de vertalingendatabank van Literatuur Vlaanderen vindt de geïnteresseerde lezer een overzicht van alle Afrikaanse vertalingen uit het Nederlands. Met enkele van de vermelde schrijvers wordt een tweespraak voorbereid. Voorts staan op de gastenlijst: Ingrid Glorie, als culturele bemiddelaar (organisator en vertaler), de vertaler Jan van der Haar en bijvoorbeeld Johan Coetzee, Zuid-Afrikaans uitgever van uit het Nederlands vertaalde romans en dichtbundels (o.a. Benno Barnard, Hugo Claus, Saskia de Coster, Jef Geeraerts, W.F. Hermans, Erwin Mortier, Ilja Leonard Pfeijffer en Marc Tritsmans). Ook het vertaalwerk van onder anderen Christine Barkhuizen-Le Roux, vertaalster van Diane Broeckhoven, Griet Op de Beeck en Ingrid van der Veken, van Lina Spies (Die Agterhuis van Anne Frank, Tirza van Arnon Grunberg) en van Ena Jansen (Max Havelaar. Of die koffieveilings van die Nederlandse Handelsmaatskappy, Die tienduisend dinge van Maria Dermoût en binnenkort Oeroeg van Hella Haasse), naast een interessant en uitgebreid in het Afrikaans vertaald corpus van kinder- en jeugdliteratuur, verdient nadere beschouwing. In Twee overzijden staan uitvoerige dialogen met de vertalers Zandra Bezuidenhout, Robert Dorsman, Fanie Olivier, Alfred Schaffer en Rob van der Veer. Nederlandse vertalingen door Heilna du Plooy, Daniel Hugo, H.P. Van Coller, Laurens Vancrevel, Adriaan van Dis en Wium van Zyl komen ter sprake. Het resultaat van het empirisch onderzoek dat in Ik zag de nieuwe brug zijn neerslag zal vinden, heeft vooral synchrone documentaire waarde voor het cultuurtransferonderzoek.
De gesprekken worden op Voertaal geplaatst. Een selectie zal worden gebundeld in een boekuitgave met de titel Ik zag de nieuwe brug.
Lees ook:
- Schets van een brug door Susann Mielke van Pixabay

